سونوگرافی شکم و لگن در منزل

سونوگرافی شکم و لگن روشی غیرتهاجمی است که با امواج صوتی، تصویری زنده از اندام‌های داخل شکم و بخش پایینی شکم ایجاد می‌کند. این بررسی اشعه ایکس ندارد و می‌تواند برای ارزیابی کبد، کیسه صفرا، کلیه‌ها، مثانه و بر اساس نسخه، رحم و تخمدان‌ها یا پروستات به کار رود. دامنه «سونوگرافی کامل شکم و لگن» برای همه یکسان نیست و به متن نسخه، جنس، سن، علائم و پرسش پزشک بستگی دارد.

اکثر اسکن‌های اولتراسوند غیرتهاجمی‌اند (بدون سوزن یا تزریق)، از اشعه استفاده نمی‌کنند و برخلاف سی‌تی‌اسکن نیازی به رنگ کنتراست ندارند؛ به همین دلیل در بسیاری از شرایط، از جمله بارداری یا حساسیت به ماده حاجب، گزینه ایمن‌تری محسوب می‌شوند. سونوگرافی شکم و لگن ممکن است به‌صورت سرپایی یا در منزل بیمار توسط آنی‌آزما انجام شود. در خدمت آزمایش در منزل آنی آزما، دستگاه پرتابل در محل بیمار استفاده می‌شود؛ بااین‌حال کیفیت تصویر همچنان به آمادگی، گاز روده، وضعیت بدنی و عمق اندام وابسته است. سونوگرافی یافته‌های ساختاری را نشان می‌دهد، اما نتیجه طبیعی همه بیماری‌ها را رد نمی‌کند و گاهی CT، MRI یا روش داخلی لازم می‌شود.

اگر می‌خواهید پیش از ثبت درخواست با جزئیات فنی این بررسی، تفاوت روش‌های ترانس‌ابدومینال، واژینال و ترانس‌رکتال، و طیف کامل یافته‌های قابل تشخیص آشنا شوید، راهنمای سونوگرافی شکم و لگن چیست را مطالعه کنید. ادامه این صفحه به هماهنگی، آمادگی و روند انجام خدمت در منزل اختصاص دارد.

این خدمت شامل بررسی چه اندام‌هایی می‌شود؟

دامنه بررسی از روی نسخه پزشک مشخص می‌شود، نه بر اساس یک الگوی ثابت. جدول زیر نمایی کلی از محدوده‌های رایج است:

سونوگرافی برای مشاهده سنگ کیسه صفرا و بعضی سنگ‌های کلیه، گشادشدن مجاری، تغییر اندازه یا بافت کبد و وجود مایع در شکم مفید است. در زنان می‌تواند رحم، تخمدان‌ها و کیست یا توده لگنی را نشان دهد و در صورت تجویز پزشک با سونوگرافی داپلر برای بررسی جریان خون تکمیل شود (تفاوت این روش با سونوگرافی معمولی را می‌توانید در راهنمای تفاوت سونوگرافی داپلر و معمولی بخوانید). معده و روده پر از هوا، اندام‌های مناسبی برای ارزیابی کامل با سونوگرافی نیستند و گزارش طبیعی، بیماری‌های گوارشی داخل لوله‌ای را رد نمی‌کند.

سونوگرافی شکم و لگن برای چه علائمی تجویز می‌شود؟

درد یا احساس فشار در شکم و لگن، نفخ پایدار همراه با علائم دیگر، زردی، تغییر آزمایش‌های کبدی، خون در ادرار، سوزش یا تکرر ادرار، کاهش جریان ادرار و پیگیری سنگ یا کیست از دلایل رایج درخواست هستند. در خانم‌ها خونریزی غیرطبیعی، درد لگن، نامنظمی قاعدگی، توده قابل لمس یا بررسی رحم و تخمدان‌ها می‌تواند علت ارجاع باشد. در آقایان نیز بزرگی پروستات، احتباس ادرار و اندازه‌گیری PVR مطرح است.

وجود یک علامت به معنی مناسب‌بودن قطعی سونوگرافی نیست؛ برای مثال درد شکم می‌تواند از دستگاه گوارش، مجاری ادراری، عروق یا حتی قفسه سینه منشأ بگیرد و تشخیص نوع بررسی مناسب با پزشک است. اگر درد ناگهانی و شدید، غش، شکم سفت، خونریزی شدید، استفراغ مداوم یا ضعف قابل‌توجه وجود دارد، نباید انجام خدمت برنامه‌ریزی‌شده در خانه باعث تأخیر در مراجعه اورژانسی شود.

سونوگرافی در منزل چگونه انجام می‌شود و چقدر طول می‌کشد؟

بیمار معمولاً به پشت روی تخت دراز می‌کشد و لباس ناحیه شکم و لگن کنار می‌رود. ژل روی پوست قرار می‌گیرد تا هوا میان پروب و بدن حذف شود. متخصص پروب را در مسیرهای مختلف حرکت می‌دهد و ممکن است از بیمار بخواهد نفس عمیق بکشد، چند ثانیه نفس را نگه دارد، به پهلو بچرخد یا بنشیند. برای بررسی مثانه و پروستات، گاهی تصاویر قبل و بعد از ادرار ثبت می‌شوند. فشار پروب معمولاً دردناک نیست، اما روی ناحیه حساس یا مثانه خیلی پر می‌تواند ناراحتی کوتاهی ایجاد کند.

مدت انجام به تعداد اندام‌ها، وضعیت بیمار، وجود گاز روده و نیاز به اندازه‌گیری‌های تکمیلی بستگی دارد و معمولاً حدود ۲۰ تا ۴۰ دقیقه است. بررسی محدود یک عضو می‌تواند کوتاه‌تر و مطالعه کامل یا بیمار کم‌توان طولانی‌تر باشد. تصاویر منتخب ذخیره می‌شوند و گزارش باید مشخص کند کدام ساختارها دیده شده‌اند و آیا محدودیت فنی وجود داشته است. نتیجه را پزشک درخواست‌کننده در کنار شرح حال، معاینه و آزمایش‌ها تفسیر می‌کند.

پس از پایان بررسی معمولاً نیازی به مراقبت خاصی نیست و بیمار می‌تواند رژیم غذایی و فعالیت‌های معمول خود را از سر بگیرد، مگر آنکه پزشک بر اساس وضعیت خاص او دستور دیگری بدهد.

آمادگی لازم پیش از اعزام متخصص

آمادگی به محدوده نسخه بستگی دارد. برای ارزیابی بخش بالای شکم (کبد، کیسه صفرا، طحال و پانکراس)، برخی مراکز یک وعده غذای کم‌چرب در شب قبل و سپس حدود ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی درخواست می‌کنند تا کیسه صفرا بهتر دیده شود و گاز روده کمتر مزاحم باشد. برای سونوگرافی لگن از روی شکم، معمولاً نوشیدن چند لیوان مایع (برای نمونه چهار تا شش لیوان، حدود یک ساعت پیش از بررسی) و مثانه پرِ قابل تحمل خواسته می‌شود تا پنجره صوتی مناسبی ایجاد کند. اگر بررسی شکم و لگن هم‌زمان باشد، باید زمان خوردن، نوشیدن آب و نگه‌داشتن ادرار دقیقاً با مرکز هماهنگ شود. این اعداد صرفاً نمونه‌اند و دستور نسخه یا مرکز همیشه بر توصیه عمومی مقدم است.

عواملی مانند چاقی شدید، وجود باریم در روده از یک روش تصویربرداری اخیر، و گاز روده نیز می‌توانند با کیفیت تصویر تداخل داشته باشند؛ اگر به‌تازگی آزمایش باریم انجام داده‌اید، پیش از هماهنگی اعلام کنید. داروها را خودسرانه قطع نکنید و دیابت، بارداری، محدودیت مصرف مایعات، نارسایی قلب یا کلیه و سوند ادراری را از قبل اعلام کنید. جزئیات کامل‌تر، از جمله مدت دقیق ناشتایی و نحوه پرکردن مثانه بر اساس نوع نسخه، در آمادگی سونوگرافی شکم و لگن توضیح داده شده است. اگر غذا خورده‌اید یا مثانه را خالی کرده‌اید، پیش از اعزام تماس بگیرید؛ پنهان‌کردن این موضوع ممکن است به تصویر محدود یا تکرار بررسی منجر شود.

محدودیت‌ها؛ چه زمانی مراجعه به مرکز لازم است؟

هوا و گاز روده امواج صوتی را مختل می‌کنند و ممکن است بخشی از اندام‌ها کامل دیده نشوند. ضخامت زیاد بافت، زخم یا پانسمان، ناتوانی در تغییر وضعیت، مثانه ناکافی و درد هنگام فشار پروب نیز کیفیت تصویر را کاهش می‌دهند. یک نتیجه طبیعی نمی‌تواند همه التهاب‌ها، ضایعات کوچک یا بیماری‌های عملکردی را رد کند و در صورت نیاز، پزشک ممکن است CT یا MRI را برای تکمیل ارزیابی درخواست کند. در بیماران پایدار، سونوگرافی در منزل می‌تواند رفت‌وآمد را کاهش دهد؛ بیمار ناپایدار باید در مرکز درمانی ارزیابی شود.

به نقل از مقاله Pelvis Ultrasound امواج سونوگرافی در برخورد با هوا یا گاز دچار اختلال می‌شوند؛ بنابراین روده پر از هوا یا اندام‌هایی که پشت روده قرار گرفته‌اند ممکن است به‌طور کامل دیده نشوند. ضخامت زیاد بافت نیز می‌تواند کیفیت تصاویر را کاهش دهد.

سوالات متداول

جمع‌بندی

سونوگرافی شکم و لگن روشی بدون اشعه برای بررسی مجموعه‌ای از اندام‌های شکمی، ادراری و لگنی است، اما دامنه دقیق آن را نسخه تعیین می‌کند. رعایت ناشتایی یا پرکردن مثانه طبق دستور، ارائه سوابق قبلی و اعلام محدودیت‌های بیمار مستقیماً بر کیفیت بررسی اثر دارد.

برای بیمار پایدار و کم‌توان، هماهنگی خدمت سونوگرافی در منزل با آنی‌آزما می‌تواند انتقال غیرضروری، انتظار در مراکز درمانی و فشار ناشی از جابه‌جایی را کاهش دهد. درد شدید، خونریزی، غش یا ناپایداری وضعیت عمومی نیازمند ارزیابی فوری است و نباید برای سونوگرافی خانگی منتظر ماند؛ در این شرایط تماس با اورژانس همیشه انتخاب درست است.