سونوگرافی شکم و لگن روشی غیرتهاجمی است که با امواج صوتی از اندامهای داخل شکم و بخش پایینی بدن تصویر ایجاد میکند. این بررسی ممکن است برای ارزیابی کبد، کیسه صفرا، کلیهها، مثانه، رحم و تخمدانها یا پروستات درخواست شود؛ اما محدوده آن به نسخه پزشک، علائم، جنسیت و پروتکل مرکز بستگی دارد. گاهی ناشتایی یا پر بودن مثانه نیز لازم است. در این راهنمای آنیآزما، کاربردها، آمادگی، نحوه انجام، محدودیتها و معنی کلی نتیجه را بررسی میکنیم.
درخواست رزرو نوبت رایگان
سونوگرافی شکم و لگن چیست؟
در این روش، پروب امواج صوتی با فرکانس بالا را به بدن میفرستد و بازتاب آنها به تصویر تبدیل میشود. به این ترتیب شکل، اندازه، بافت و موقعیت بعضی اندامها بررسی میشود. در روش معمول، ژل روی پوست قرار میگیرد و پروب روی شکم و پایین شکم حرکت میکند.
سونوگرافی شکم چه ناحیهای را بررسی میکند؟
بخش شکمی معمولاً اندامهای جامد و ساختارهای قابل مشاهده در قسمت بالایی و میانی شکم را بررسی میکند؛ از جمله کبد، کیسه صفرا، مجاری صفراوی، کلیهها، طحال و بخشهایی از پانکراس. آئورت شکمی و بعضی عروق اصلی نیز ممکن است بر اساس نسخه یا شرایط بیمار ارزیابی شوند. در عمل، سونوگرافی کبد و سونوگرافی کلیه ممکن است همراه با بررسی سایر اندامها درخواست شوند، اما هرکدام سؤال تشخیصی متفاوتی دارند. وجود گاز روده یا موقعیت برخی اندامها میتواند وضوح تصویر را کاهش دهد.
سونوگرافی لگن چه ناحیهای را بررسی میکند؟
سونوگرافی لگن بیشتر بر مثانه و اندامهای پایین شکم تمرکز دارد. در زنان ممکن است رحم، آندومتر و تخمدانها بررسی شوند و در مردان ارزیابی مثانه، حجم پروستات و گاهی باقیمانده ادرار پس از تخلیه اهمیت داشته باشد. سونوگرافی مثانه در منزل میتواند حجم ادرار، ضخامت دیواره و در صورت نیاز باقیمانده ادرار پس از تخلیه را بررسی کند. در روش ترانسابدومینال، مثانه پر برای سونوگرافی لگن معمولاً دید اندامهای لگنی را بهتر میکند. مشاهده اندامها به نوع روش، میزان پر بودن مثانه و شرایط فرد وابسته است.
تفاوت سونوگرافی کامل و سونوگرافی هدفمند
سونوگرافی هدفمند برای پاسخ به یک سؤال مشخص انجام میشود؛ مانند بررسی سنگ کیسه صفرا، هیدرونفروز کلیه یا حجم پروستات. در مقابل، عنوان سونوگرافی کامل معمولاً به بررسی چند اندام در شکم و لگن اشاره دارد. کامل بودن به معنای بررسی همه ساختارهای بدن یا رد تمام بیماریها نیست و گزارش فقط یافتههای محدوده اسکنشده را منعکس میکند.
سونوگرافی کامل شکم و لگن شامل بررسی چه اندامهایی است؟
اندامهای بررسیشده برای همه یکسان نیستند. برای پاسخ به پرسش «سونوگرافی کامل شکم و لگن شامل چیست»، باید نسخه پزشک، محل علائم، جنسیت و امکان مشاهده هر اندام را در نظر گرفت. معمولاً کبد، کیسه صفرا، مجاری صفراوی، طحال، کلیهها، مثانه و بخشهایی از پانکراس بررسی میشوند؛ در زنان رحم و تخمدانها و در مردان پروستات نیز ممکن است در محدوده اسکن باشند.
لولههای فالوپ در حالت طبیعی اغلب واضح نیستند و گاز روده نیز دید را محدود میکند. بنابراین این سونوگرافی تمام بیماریهای روده یا لولههای رحمی را نشان نمیدهد.
| ناحیه | اندامهای قابل بررسی | نمونه موارد قابل مشاهده |
| شکم فوقانی | کبد، کیسه صفرا و مجاری صفراوی | کبد چرب، سنگ، گشادشدگی مجاری، کیست یا توده |
| شکم میانی | پانکراس، طحال و آئورت در صورت درخواست | تغییر اندازه یا بافت، برخی تودهها یا اتساع عروقی |
| دستگاه ادراری | کلیهها، مجاری قابل مشاهده و مثانه | سنگ، هیدرونفروز، ضخامت دیواره یا باقیمانده ادرار |
| لگن زنان | رحم، آندومتر و تخمدانها | فیبروم، کیست تخمدان یا تغییرات آندومتر |
| لگن مردان | پروستات و مثانه | بزرگی پروستات یا باقیمانده ادرار |
به نقل از رادیولوژی اینفو سونوگرافی شکم با استفاده از امواج صوتی از ساختارهای بخش فوقانی شکم تصویر تهیه میکند و برای ارزیابی کلیهها، کبد، کیسه صفرا، مجاری صفراوی، پانکراس، طحال و آئورت شکمی به کار میرود.
سونوگرافی شکم و لگن چه چیزهایی را نشان میدهد؟
سونوگرافی میتواند به شناسایی یا بررسی تغییرات ساختاری در اندامها کمک کند. پزشک ممکن است از آن برای ارزیابی درد، تورم، علائم ادراری، خونریزی غیرطبیعی یا نتایج غیرعادی آزمایش استفاده کند. با این حال، مشاهده یک یافته در سونوگرافی لزوماً معادل تشخیص قطعی بیماری نیست. اندازه ضایعه، ظاهر آن، علائم بیمار و نتایج سایر آزمایشها باید در کنار هم تفسیر شوند.
سنگ کلیه و کیسه صفرا
سونوگرافی کلیه در منزل میتواند بسیاری از سنگهای کیسه صفرا و برخی سنگهای کلیه را نشان دهد. سایه صوتی پشت سنگ، اتساع مجاری یا تغییرات اطراف آن ممکن است در گزارش ذکر شود. همه سنگها، بهویژه سنگهای بسیار کوچک یا سنگهای قرارگرفته در بخشهایی از حالب، همیشه بهخوبی دیده نمیشوند.
کبد چرب و تغییرات اندازه یا بافت کبد
افزایش اکوژنیسیته کبد ممکن است با کبد چرب همراه باشد. سونوگرافی کبد همچنین میتواند اندازه کبد، یکنواختی بافت، شکل لبهها و وجود برخی کیستها یا تودهها را بررسی کند. تعیین علت دقیق تغییرات کبدی معمولاً به آزمایش خون، سابقه پزشکی و گاهی تصویربرداری تکمیلی نیاز دارد.
کیستها، تودهها و تجمع مایع
کیستهای ساده، بعضی تودههای جامد یا مختلط و مایع آزاد در شکم یا لگن ممکن است در سونوگرافی دیده شوند. ظاهر یک ضایعه میتواند به پزشک در انتخاب مرحله بعدی کمک کند، اما برای تعیین ماهیت دقیق آن ممکن است پیگیری، داپلر، سیتیاسکن، امآرآی یا نمونهبرداری لازم باشد.
انسداد یا گشادشدگی مجاری
گشادشدگی مجاری صفراوی، اتساع سیستم جمعکننده کلیه یا هیدرونفروز از یافتههایی هستند که ممکن است در گزارش ذکر شوند. سونوگرافی میتواند وجود انسداد احتمالی را مطرح کند، ولی محل و علت دقیق انسداد همیشه با این روش مشخص نمیشود.
مشکلات مثانه و باقیمانده ادرار
ضخامت دیواره مثانه، وجود سنگ، رسوب، توده قابل مشاهده و حجم ادرار باقیمانده پس از تخلیه از مواردی هستند که ممکن است بررسی شوند. برای اندازهگیری باقیمانده ادرار، معمولاً مثانه یک بار در حالت پر و بار دیگر پس از ادرار کردن ارزیابی میشود.
فیبروم، کیست تخمدان و مشکلات لگنی زنان
سونوگرافی رحم و تخمدان میتواند به بررسی اندازه و شکل رحم، ضخامت آندومتر، فیبرومها، کیستهای تخمدان و برخی تودههای لگنی کمک کند. در بعضی شرایط، سونوگرافی واژینال تصویر دقیقتری از رحم و تخمدانها فراهم میکند و فقط با تجویز، توضیح روش و رضایت بیمار انجام میشود.
بزرگی پروستات و مشکلات لگنی مردان
در مردان، اندازه پروستات، وضعیت مثانه و مقدار ادرار باقیمانده ممکن است بررسی شود. بزرگی پروستات در سونوگرافی قابل اندازهگیری است، اما شدت علائم ادراری و علت آن فقط از روی اندازه پروستات مشخص نمیشود و ممکن است معاینه یا آزمایشهای دیگری نیز لازم باشد.
چه علائمی باعث تجویز سونوگرافی شکم و لگن میشوند؟
درد مداوم یا عودکننده شکم و لگن، احساس توده یا تورم، نفخ پایدار، زردی، تغییر آزمایشهای کبدی، خون در ادرار، علائم ادراری، درد پهلو و سابقه سنگ از دلایل رایج درخواست سونوگرافی هستند. در زنان، خونریزی غیرطبیعی، بینظمی قاعدگی یا پیگیری کیست و فیبروم و در مردان کاهش جریان ادرار یا پیگیری بزرگی پروستات نیز مطرح است.
درد شدید و ناگهانی، غش، خونریزی قابل توجه یا تب بالا به ارزیابی فوری نیاز دارد و نباید صرفاً منتظر خدمت معمول در منزل ماند.
تفاوت سونوگرافی شکم و لگن در زنان و مردان
بررسی اندامهایی مانند کبد، کیسه صفرا، کلیهها، طحال و مثانه در زنان و مردان مشابه است. تفاوت اصلی به اندامهای لگنی مربوط میشود: سونوگرافی شکم و لگن زنان ممکن است رحم، آندومتر و تخمدانها را نیز پوشش دهد، در حالی که سونوگرافی شکم و لگن مردان میتواند بر پروستات، مثانه و باقیمانده ادرار تمرکز بیشتری داشته باشد.
گاهی سونوگرافی واژینال برای مشاهده دقیقتر رحم و تخمدانها یا روش ترانسرکتال برای بررسیهای خاص پروستات پیشنهاد میشود. روش داخلی فقط با توضیح و رضایت بیمار انجام میشود.
انواع روشهای سونوگرافی شکم و لگن
روش انتخابی به اندام هدف و اطلاعات مورد نیاز پزشک بستگی دارد. گاهی یک روش کافی است و گاهی برای تکمیل بررسی از روش دوم یا داپلر استفاده میشود.
سونوگرافی ترانسابدومینال یا از روی شکم
این روش رایجترین نوع بررسی است. ژل روی پوست قرار میگیرد و پروب روی شکم و پایین شکم حرکت داده میشود. برای مشاهده بهتر اندامهای لگنی ممکن است لازم باشد مثانه پر باشد. این روش غیرتهاجمی است و معمولاً پس از پایان اسکن محدودیتی برای فعالیت روزانه ایجاد نمیکند.
سونوگرافی واژینال در زنان
پروب باریک و پوشاندهشده با روکش محافظ وارد واژن میشود تا رحم، آندومتر و تخمدانها از فاصله نزدیکتری دیده شوند. این روش فقط در صورت نیاز پزشکی، با توضیح روند و رضایت بیمار انجام میشود. معمولاً برای آن مثانه باید خالی باشد، اما دستور مرکز تصویربرداری اولویت دارد.
سونوگرافی ترانسرکتال برای بررسیهای خاص مردان
در بعضی بررسیهای پروستات، پروب مخصوص از راه رکتوم استفاده میشود. این روش بخشی از سونوگرافی معمول شکم و لگن برای همه مردان نیست و فقط در شرایط مشخص تجویز میشود. آمادگی آن نیز ممکن است با اسکن شکمی متفاوت باشد.
سونوگرافی داپلر
سونوگرافی داپلر برای بررسی جهت و سرعت جریان خون در عروق یا خونرسانی یک ضایعه به کار میرود. رنگهای نمایشدادهشده در داپلر به جهت جریان نسبت به پروب مربوطاند و بهتنهایی نشانه خوب یا بد بودن جریان خون نیستند.
آمادگی برای سونوگرافی شکم و لگن
نوع آمادگی به اندام مورد بررسی وابسته است. آمادگی سونوگرافی شکم و لگن ممکن است شامل ناشتایی، مصرف آب یا حفظ مثانه پر باشد. برای بعضی سونوگرافیهای شکمی، ناشتایی میتواند مشاهده کیسه صفرا و بخشهایی از پانکراس را بهتر کند. برای بررسی کلیه، مثانه یا لگن از روی شکم نیز ممکن است پر بودن مثانه لازم باشد، زیرا مثانه پر بهعنوان یک پنجره صوتی عمل میکند و بعضی ساختارهای لگنی را واضحتر نشان میدهد.
مدت ناشتایی و میزان آب در مراکز مختلف یا برای بیماران خاص یکسان نیست. افراد مبتلا به دیابت، کودکان، سالمندان و کسانی که داروهای زماندار مصرف میکنند باید دستور اختصاصی دریافت کنند. برای جلوگیری از تکرار جزئیات، راهنمای کامل آمادگی برای سونوگرافی شکم و لگن را بررسی کنید و دستور نسخه یا مرکز تصویربرداری را در اولویت قرار دهید.
| نوع بررسی | ناشتایی | وضعیت مثانه | نکته مهم |
| شکم فوقانی | ممکن است لازم باشد | معمولاً اهمیتی ندارد | دستور مرکز اولویت دارد |
| کلیه و مثانه | معمولاً لازم نیست مگر بررسی ترکیبی | پر | تا پایان بررسی ادرار نشود |
| لگن از روی شکم | معمولاً لازم نیست | پر | آب طبق دستور مرکز مصرف شود |
| واژینال یا بررسی داخلی | معمولاً لازم نیست | معمولاً خالی | فقط با تجویز و رضایت بیمار |
سونوگرافی شکم و لگن چگونه انجام میشود؟
بیمار معمولاً به پشت دراز میکشد و ژل پایهآب روی پوست قرار میگیرد. سونوگرافیست پروب را در جهتهای مختلف حرکت میدهد و تصاویر لازم را ثبت میکند. ممکن است از بیمار خواسته شود به پهلو بچرخد، نفس عمیق بکشد یا چند ثانیه نفس خود را نگه دارد.
زمان اسکن به تعداد اندامها و نیاز به بررسی تکمیلی وابسته است و معمولاً چند دقیقه تا حدود نیم ساعت طول میکشد. پس از روش خارجی، فرد میتواند فعالیتهای معمول خود را ادامه دهد.
آیا سونوگرافی شکم و لگن درد یا عارضه دارد؟
سونوگرافی خارجی معمولاً بدون درد است و از اشعه یونیزان استفاده نمیکند. فشار پروب روی شکم ممکن است در ناحیهای که از قبل دردناک یا ملتهب است کمی ناراحتکننده باشد. ژل نیز ممکن است احساس سردی ایجاد کند، اما پس از اسکن پاک میشود.
روشهای داخلی مانند واژینال یا ترانسرکتال ممکن است با فشار یا ناراحتی کوتاه همراه باشند. انجام آنها باید با توضیح کامل، حفظ حریم خصوصی و رضایت بیمار صورت گیرد. نداشتن اشعه به این معنا نیست که هر سونوگرافی در هر شرایطی بدون ضرورت قابل تکرار است؛ انتخاب نوع و زمان بررسی باید بر اساس نیاز پزشکی باشد.
جواب سونوگرافی شکم و لگن شامل چه اطلاعاتی است؟
گزارش نام اندامهای بررسیشده، اندازهها، شکل، بافت یا اکوژنیسیته و یافتههای غیرعادی را ثبت میکند. سنگ، کیست، توده، گشادشدگی مجرا، مایع آزاد، ضخامت دیواره مثانه، ضخامت آندومتر یا حجم پروستات ممکن است بر اساس نوع اسکن ذکر شوند. بخش Impression یا Conclusion نیز خلاصه برداشت رادیولوژیست است. برای آشنایی با جهت تصویر، نواحی روشن و تیره و اطلاعات حاشیه تصویر، راهنمای خواندن عکس سونوگرافی مفید است.
برای تفسیر جواب سونوگرافی شکم و لگن، هر عدد باید با سن، جنسیت، علائم و سابقه پزشکی سنجیده شود. اصطلاحات سونوگرافی مانند اکوژنیسیته، اتساع، ضایعه هیپواکو، Impression و Conclusion نیز فقط در متن کامل گزارش و همراه با نظر پزشک معنا پیدا میکنند. نتیجه را همراه نسخه و آزمایشها به پزشک درخواستکننده نشان دهید و از خودتشخیصی بر اساس یک اصطلاح گزارش خودداری کنید.
نتیجه نرمال سونوگرافی شکم و لگن به چه معناست؟
نتیجه طبیعی یعنی در ساختارهای قابل مشاهده، یافته غیرعادی مشخصی گزارش نشده است؛ اما همه بیماریها را رد نمیکند. مشکلات عملکردی، مراحل ابتدایی بعضی بیماریها، ضایعات کوچک یا اختلالات روده ممکن است دیده نشوند.
گاز روده، عمق اندام و آمادگی نامناسب نیز میتوانند کیفیت مشاهده را کم کنند. در صورت ادامه علائم، پزشک ممکن است آزمایش، سیتیاسکن، امآرآی یا بررسی تخصصیتری درخواست کند.
محدودیتهای سونوگرافی شکم و لگن چیست؟
امواج صوتی از هوا و استخوان بهخوبی عبور نمیکنند؛ بنابراین گاز روده، عمق اندام، شرایط بدنی یا ناتوانی بیمار در تغییر وضعیت میتواند دید را محدود کند. سونوگرافی برای بسیاری از مشکلات بررسی اولیه مناسبی است، اما همیشه پاسخ نهایی نمیدهد.
محل برخی سنگها، ماهیت بعضی تودهها، بیماریهای روده و ضایعات کوچک ممکن است به پیگیری یا تصویربرداری تکمیلی نیاز داشته باشند. محدودیت دید معمولاً در گزارش ذکر میشود و پزشک درباره تکرار اسکن، سیتیاسکن یا امآرآی تصمیم میگیرد.
چه زمانی بعد از دریافت نتیجه باید به پزشک مراجعه کرد؟
نتیجه باید توسط پزشک درخواستکننده با علائم، معاینه و آزمایشها تطبیق داده شود. در صورت ذکر توده، اتساع مجرا، هیدرونفروز، مایع آزاد یا توصیه به بررسی تکمیلی، زمان پیگیری را بپرسید.
درد رو به افزایش، ضعف یا غش، استفراغ مداوم، تب بالا، زردی واضح، ناتوانی در ادرار کردن یا خونریزی غیرعادی نیازمند ارزیابی سریع است و نباید برای خدمت غیراضطراری در منزل منتظر ماند.
سونوگرافی شکم و لگن در منزل برای چه افرادی مناسب است؟
سونوگرافی در منزل میتواند برای سالمندان، افراد کمتوان یا بیماران دارای محدودیت حرکتی مناسب باشد. دستگاه پرتابل به محل بیمار منتقل میشود و نوع بررسی بر اساس نسخه و شرایط بالینی تعیین میگردد. کیفیت نتیجه به مهارت فرد انجامدهنده، آمادگی بیمار و امکان گرفتن نماهای لازم وابسته است.
خدمت در منزل جایگزین ارزیابی اورژانسی نیست و بعضی بررسیها به تجهیزات تخصصی یا روش داخلی نیاز دارند. در برخی بیماران، سونوگرافی پروستات در منزل نیز میتواند همراه با بررسی مثانه و باقیمانده ادرار انجام شود، مشروط به اینکه روش مورد نیاز با تجهیزات پرتابل قابل انجام باشد. پس از تأیید مناسب بودن خدمت، میتوان درخواست سونوگرافی شکم و لگن در منزل را در آنیآزما ثبت کرد.
سؤالات متداول
سونوگرافی کامل شکم و لگن دقیقاً شامل چیست؟
معمولاً کبد، کیسه صفرا، کلیهها، طحال، مثانه و بسته به جنسیت رحم و تخمدانها یا پروستات بررسی میشوند. پانکراس، مجاری صفراوی و عروق نیز در صورت امکان یا درخواست پزشک ارزیابی میشوند. محدوده دقیق در همه مراکز یکسان نیست.
برای سونوگرافی شکم و لگن چند ساعت باید ناشتا باشیم؟
مدت ناشتایی به نوع بررسی و دستور مرکز بستگی دارد. برای برخی اسکنهای شکمی معمولاً چند ساعت ناشتایی درخواست میشود، اما بیماران دیابتی یا مصرفکنندگان داروهای خاص باید دستور اختصاصی بگیرند.
برای سونوگرافی شکم و لگن مثانه باید پر باشد؟
برای سونوگرافی لگن از روی شکم، کلیه و مثانه معمولاً پر بودن مثانه مفید یا ضروری است. برای سونوگرافی واژینال معمولاً مثانه خالی میشود. دستور مرکز تصویربرداری اولویت دارد.
آیا سونوگرافی شکم و لگن سنگ کلیه را نشان میدهد؟
بسیاری از سنگهای کلیه و اثرات انسدادی آنها ممکن است دیده شوند، اما همه سنگها، بهخصوص سنگهای کوچک یا قرارگرفته در حالب، همیشه قابل مشاهده نیستند.
آیا سونوگرافی شکم و لگن روده را نشان میدهد؟
بخشهایی از روده ممکن است دیده شوند، ولی گاز داخل روده مانع عبور مناسب امواج میشود. به همین دلیل سونوگرافی معمول برای رد همه بیماریهای روده کافی نیست.
تفاوت سونوگرافی شکم و لگن با سونوگرافی رحم و تخمدان چیست؟
سونوگرافی شکم و لگن محدوده وسیعتری دارد و اندامهای شکمی و ادراری را نیز بررسی میکند. سونوگرافی رحم و تخمدان بهطور اختصاصیتر بر اندامهای تولیدمثلی زنان تمرکز دارد و ممکن است به روش واژینال انجام شود.
آیا نتیجه طبیعی سونوگرافی همه بیماریها را رد میکند؟
خیر. نتیجه طبیعی فقط نشان میدهد در ساختارهای قابل مشاهده، یافته مشخصی دیده نشده است. ادامه علائم ممکن است نیازمند آزمایش یا تصویربرداری تکمیلی باشد.
جمعبندی
سونوگرافی شکم و لگن روشی بدون اشعه برای بررسی تعدادی از اندامهای شکمی، ادراری و لگنی است. این بررسی میتواند به شناسایی یا پیگیری سنگ، کیست، تغییرات کبد، مشکلات مثانه، فیبروم، کیست تخمدان یا بزرگی پروستات کمک کند؛ اما محدوده اسکن و ارزش هر یافته به نسخه پزشک و شرایط بیمار وابسته است. رعایت ناشتایی یا پر بودن مثانه در صورت درخواست، کیفیت تصاویر را بهتر میکند. نتیجه طبیعی نیز تمام بیماریها را رد نمیکند و باید همراه با علائم و آزمایشهای دیگر تفسیر شود. آنیآزما امکان هماهنگی برخی خدمات سونوگرافی در منزل را برای بیماران واجد شرایط فراهم میکند.
