آمادگی برای سونوگرافی شکم و لگن

مهم‌ترین نکته‌ای که باید بدانید این است که آمادگی برای سونوگرافی شکم و لگن نیازمند رعایت دو دستورالعمل تقریباً متضاد است. برای سونوگرافی شکم، شما باید ناشتا باشید تا معده و کیسه صفرا خالی باشند. در مقابل، برای سونوگرافی لگن، شما باید با مثانه کاملاً پر (پس از نوشیدن آب) مراجعه کنید. رعایت دقیق این دو دستورالعمل، کلید اصلی برای گرفتن یک تصویر واضح و تشخیص صحیح است.

خوب است بدانید که این سونوگرافی را به راحتی می‌توانید با کمک تیم آنی آزما در منزل انجام دهید. کافیست فرم زیر را باتوجه به نیاز خود برای انجام سونوگرافی در منزل پر کنید:

شرایط لازم قبل از سونوگرافی شکم

برای سونوگرافی شکم، هدف اصلی خالی بودن معده و پر بودن کیسه صفرا است. این کار همچنین میزان گاز مزاحم در روده‌ها را به حداقل می‌رساند. این نوع سونوگرافی برای بررسی اندام‌هایی مانند کبد، کیسه صفرا، پانکراس و طحال به کار می‌رود و در صورت نیاز، شامل بررسی سونوگرافی کلیه نیز می‌شود.

شرایط پایه عبارتند از:

• ناشتایی: شما باید به مدت ۶ تا ۸ ساعت قبل از سونوگرافی کاملاً ناشتا باشید. این به کیسه صفرا اجازه می‌دهد تا منبسط شده و به وضوح دیده شود.
• پرهیز غذایی (کاهش گاز): از ۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل، از مصرف غذاهای نفاخ و گازدار خودداری کنید. این شامل موارد زیر است:
  • حبوبات (لوبیا، نخود، عدس)
  • سبزیجات خانواده کلم (کلم، کلم بروکلی، گل کلم)
  • نوشابه‌های گازدار و لبنیات
  • غذاهای بسیار چرب و سرخ‌شده
• مصرف آب: در طول دوره ناشتایی، نوشیدن مقدار کمی آب برای مصرف داروهای لازم مجاز است، اما از نوشیدن مقادیر زیاد مایعات خودداری کنید.

امواج اولتراسوند (صوت) به راحتی از مایعات و بافت‌های نرم عبور می‌کنند، اما به شدت توسط هوا یا گاز منعکس می‌شوند. به همین دلیل، گاز روده مانند یک “پرده” عمل کرده و مانع از دیده شدن اندام‌های حیاتی پشت خود (مانند پانکراس) می‌شود. به همین دلیل است که یک مطالعه در PubMed نشان داد مصرف داروی ضد نفخ (سیمتیکون) می‌تواند کیفیت تصویر را تا ۴۱.۶٪ بهبود بخشد.

بهترین زمان انجام سونوگرافی شکم چه موقع است؟

بهترین زمان برای سونوگرافی شکم، اولین نوبت صبح است. از آنجایی که نیاز به حداقل ۶ تا ۸ ساعت ناشتایی وجود دارد، انجام اسکن در صبح باعث می‌شود که دوره ناشتایی با خواب شبانه همزمان شود و تحمل آن برای بیمار آسان‌تر باشد.

شرایط لازم قبل از سونوگرافی لگن

برخلاف سونوگرافی شکم، آمادگی لازم برای سونوگرافی لگن (که از روی شکم یا ترانس‌ابدومینال انجام می‌شود) به پر بودن کامل مثانه احتیاج دارد. مثانه پر مانند یک پنجره آکوستیک شفاف عمل می‌کند. این پنجره صوتی، امواج اولتراسوند را به خوبی از خود عبور داده و دو کار عمده انجام می‌دهد:

1. روده‌های پر از گاز را (که مزاحم تصویربرداری هستند) به سمت بالا هل می‌دهد و از لگن خارج می‌کند.
2. به عنوان یک ذره‌بین صوتی، دید واضحی از اندام‌های پشت خود، یعنی رحم و تخمدان‌ها (در زنان) و پروستات (در مردان) فراهم می‌کند.

برای این کار، شما باید حدود ۱ ساعت قبل از نوبت سونوگرافی، حداقل ۴ تا ۶ لیوان آب (حدود ۱ لیتر) بنوشید و از تخلیه مثانه خودداری کنید تا احساس پُری کامل داشته باشید. این آمادگی برای سونوگرافی مثانه نیز به همین شکل است.

نکته قابل توجه: اگر سونوگرافی لگن شما به صورت ترانس‌واژینال (یا داخلی) انجام می‌شود، شرایط دقیقاً برعکس است. این نوع سونوگرافی باید با مثانه خالی انجام شود. معمولاً ابتدا اسکن روی شکمی با مثانه پر انجام شده، سپس از شما خواسته می‌شود مثانه را خالی کنید تا اسکن داخلی انجام شود.

برای سونوگرافی لگن مثانه باید پر باشد؟

بله، به طور قطعی. برای سونوگرافی لگن که از روی شکم (یا ترانس‌ابدومینال) انجام می‌شود، پر بودن مثانه مهم‌ترین بخش آمادگی است. بدون مثانه پر، امواج صوتی توسط گاز روده مسدود شده و رادیولوژیست قادر به مشاهده رحم، تخمدان‌ها یا پروستات نخواهد بود و نتیجه سونوگرافی فاقد ارزش تشخیصی است.

مقایسه شرایط لازم برای سونوگرافی شکم و لگن

این جدول خلاصه‌ای از شرایط لازم برای سونوگرافی شکم و لگن را نشان می‌دهد:

ملاحظات و شرایط خاص

پروتکل‌های آمادگی استاندارد ممکن است برای همه یکسان نباشد:

• بیماران دیابتی: این افراد نباید ساعت‌ها ناشتای کامل بمانند. مراکز تصویربرداری معمولاً اولین نوبت صبح را به بیماران دیابتی اختصاص می‌دهند تا بلافاصله پس از اسکن، دارو و صبحانه خود را مصرف کنند.
• بیماران چاق: چاقی مفرط به دلیل ضخامت بافت، کیفیت تصویر سونوگرافی را کاهش می‌دهد. در این بیماران، رعایت کامل رژیم کم‌گاز و مصرف سیمتیکون اهمیت دو چندان دارد.
• بیماران باردار: آمادگی به سن بارداری بستگی دارد. در سه‌ماهه اول، پر بودن مثانه (مانند سونوگرافی لگن) ضروری است. اما در سه‌ماهه دوم و سوم، جنین و مایع آمنیوتیک به قدری بزرگ هستند که خودشان پنجره صوتی ایجاد می‌کنند و معمولاً نیازی به مثانه پر نیست.
• بیماران ناتوان: برای بیمارانی که امکان مراجعه به مراکز تصویربرداری را ندارند، گزینه‌هایی مانند انجام سونوگرافی در خانه وجود دارد که آمادگی آن باید با هماهنگی کامل با تیم اعزامی صورت گیرد. این خدمات می‌تواند شامل سونوگرافی شکم و لگن در منزل نیز باشد.

چه کارهای قبل از سونوگرافی شکم و لگن ممنوع است؟

انجام ندادن برخی کارها به اندازه رعایت نکات مهم برای سونوگرافی شکم و لگن اهمیت دارد. برای اطمینان از عدم اختلال در نتیجه، از موارد زیر اکیداً خودداری کنید:

• خوردن یا آشامیدن در طول دوره ناشتایی: مربوط به سونوگرافی شکم
• جویدن آدامس یا آب‌نبات: این کار باعث می‌شود هوای زیادی ببلعید و معده و روده‌ها پر از گاز شوند.
• سیگار کشیدن: سیگار کشیدن نیز مشابه جویدن آدامس، منجر به بلع هوا و افزایش گاز روده می‌شود و باید قبل از اسکن شکم از آن اجتناب کرد.
• مصرف غذاهای چرب: (مربوط به سونوگرافی شکم) خوردن غذای چرب حتی شب قبل، باعث انقباض و خالی شدن کیسه صفرا می‌شود و تشخیص سنگ یا التهاب آن را غیرممکن می‌سازد.
• تخلیه مثانه: (مربوط به سونوگرافی لگن) پس از نوشیدن آب، به هیچ وجه مثانه را خالی نکنید تا زمانی که تکنسین به شما اجازه دهد.

نکات مهم روز انجام سونوگرافی شکم و لگن

در روز مراجعه، این موارد را به خاطر بسپارید:

1. لباس راحت: لباس‌های گشاد و راحت (ترجیحاً دو تکه مانند بلوز و شلوار) بپوشید تا به راحتی بتوانید ناحیه شکم و لگن را برای انجام سونوگرافی در دسترس قرار دهید.
2. مدارک همراه: تمام سوابق پزشکی، سونوگرافی‌های قبلی و نامه درخواست پزشک را همراه داشته باشید. مقایسه نتایج جدید با قدیمی برای رادیولوژیست بسیار ارزشمند است.
3. زمان‌بندی: کمی زودتر از زمان تعیین‌شده در مرکز حاضر شوید، خصوصاً اگر نیاز به پر کردن مثانه در محل دارید.
4. روند انجام: تکنسین از شما می‌خواهد روی تخت دراز بکشید، مقداری ژل گرم روی پوست شما می‌ریزد (این ژل برای انتقال امواج صوتی لازم است) و سپس پروب (یا مبدل) را روی پوست حرکت می‌دهد.

خدمات جامع تصویربرداری امروزه گسترده‌تر از سونوگرافی‌های روتین است. در صورت نیاز به بررسی‌های تکمیلی مانند سونوگرافی داپلر دو اندام برای عروق، می‌توانید با مرکز هماهنگ کنید.

سوالات متداول

جمع بندی

به طور خلاصه، کلید موفقیت آمادگی برای سونوگرافی شکم و لگن در به خاطر سپردن این دو دستورالعمل متضاد است: ناشتایی برای شکم و مثانه پر برای لگن. اگر هر یک از این موارد به درستی رعایت نشود، ممکن است تصاویر واضحی دریافت نشود و پزشک شما نتواند گزارش دقیقی ارائه دهد، که اغلب به معنای نیاز به تکرار آزمایش است. همیشه دستورالعمل‌های مرکز تصویربرداری خود را در اولویت قرار دهید. اگر شرایط مراجعه به مراکز درمانی را ندارید یا ترجیح می‌دهید این فرآیند در آسایش منزل شما انجام شود، مجموعه آنی آزما آماده ارائه خدمات سونوگرافی در منزل با استفاده از تجهیزات پیشرفته و توسط متخصصین مجرب است.

منابع

1. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4603215/ (Patient preparation in abdominal ultrasound)
2. https://www.radiologyinfo.org/en/info/abdominus (Abdominal Ultrasound)
3. https://www.radiologyinfo.org/en/info/pelvus (Pelvic Ultrasound)
4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/897173/ (Effect of simethicone on image quality)
5. https://www.healthharmonie.com/abdominal-pelvic-ultrasound-scans-preparation-procedure-and-getting-results/
6. https://www.stjames.ie/services/diagim/ultrasound/ultrasoundabdomenpelvispreparation/
7. https://www.sgh.com.sg/our-specialties/radiological-sciences/ultrasoundprep (Pelvic Ultrasound Prep)
8. https://garranmedicalimaging.com.au/patient-preparation-for-ultrasound-procedures/ (Diabetic/Special Prep)
9. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470360/ (Transabdominal Pelvic Ultrasound)
10. https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2017/05/methods-for-estimating-the-due-date (Obstetric Ultrasound)