سونوگرافی واژینال یکی از روشهای تصویربرداری از رحم، تخمدانها و سایر اندامهای لگنی است که با استفاده از امواج صوتی و بدون اشعه ایکس انجام میشود. در این روش، پروب باریکی با رعایت اصول بهداشتی وارد واژن میشود تا تصاویر دقیقتری از ساختارهای داخل لگن به دست آید. این سونوگرافی معمولاً برای بررسی درد یا خونریزی غیرطبیعی، کیست و فیبروم، مشکلات باروری و وضعیت بارداری در هفتههای ابتدایی تجویز میشود. انجام آن اغلب دردناک نیست، اما ممکن است با فشار یا ناراحتی خفیف همراه باشد. بیمار نیز میتواند در هر مرحله درباره روند معاینه سؤال کند یا درخواست توقف آن را داشته باشد.
درخواست رزرو نوبت رایگان
سونوگرافی واژینال چیست؟
سونوگرافی واژینال نوعی سونوگرافی داخلی لگن است که امکان مشاهده دقیقتر رحم، دهانه رحم، آندومتر، تخمدانها، لولههای رحمی و بافتهای اطراف را فراهم میکند. در این روش، بهجای حرکت دادن پروب روی سطح شکم، پروب مخصوص در فاصله نزدیکتری از اندامهای لگنی قرار میگیرد؛ به همین دلیل تصاویر حاصل معمولاً جزئیات بیشتری نسبت به سونوگرافی شکم و لگن دارند.
این روش بر پایه ارسال امواج صوتی با فرکانس بالا و دریافت بازتاب آنها از بافتهای بدن کار میکند. سپس دستگاه، اطلاعات دریافتشده را به تصاویر زنده تبدیل میکند. سونوگرافی از اشعه یونیزان استفاده نمیکند و در صورت تجویز پزشکی، یکی از روشهای متداول تصویربرداری در زنان و بارداری محسوب میشود. RadiologyInfo نیز سونوگرافی لگن را روشی ایمن و بدون استفاده از پرتوهای یونیزان معرفی میکند.
سونوگرافی واژینال ممکن است بهتنهایی یا در کنار سونوگرافی شکمی انجام شود. انتخاب روش مناسب به سن، علائم، سابقه پزشکی، احتمال بارداری، هدف بررسی و رضایت بیمار بستگی دارد.
سونوگرافی ترانس واژینال چیست؟
سونوگرافی ترانس واژینال، سونوگرافی داخل واژینال و سونوگرافی واژینال نامهای متفاوت یک روش تصویربرداری هستند. عبارت Transvaginal Ultrasound یا TVS نام تخصصی این آزمایش است و به عبور پروب سونوگرافی از مسیر واژن اشاره دارد.
بنابراین سونوگرافی ترانس واژینال روش جداگانهای از سونوگرافی واژینال نیست و تفاوتی از نظر نحوه انجام یا کاربرد اصلی میان این دو عنوان وجود ندارد. ممکن است پزشک در نسخه از عبارت «TVS»، «سونوگرافی ترانس واژینال» یا «سونوگرافی واژینال» استفاده کند که همگی به یک روش اشاره میکنند.
این نکته را نباید با سونوگرافی شکمی، سونوگرافی ترانس رکتال یا روشهایی مانند سونوهیستروگرافی اشتباه گرفت. در سونوهیستروگرافی، علاوه بر سونوگرافی، محلول مخصوصی وارد حفره رحم میشود و کاربرد و آمادگی آن با سونوگرافی واژینال معمولی متفاوت است.
سونوگرافی واژینال چگونه انجام میشود؟
پیش از شروع، سونوگرافیست مراحل کار را توضیح میدهد و رضایت بیمار را دریافت میکند. سپس از بیمار خواسته میشود لباسهای پایینتنه را کنار بگذارد و روی تخت دراز بکشد. معمولاً زانوها خم میشوند و بدن با ملحفه یا پوشش مناسب پوشانده میشود.
پروب سونوگرافی پس از پوشانده شدن با روکش یکبارمصرف و استفاده از ژل، بهآرامی وارد واژن میشود. متخصص با تغییر محدود زاویه پروب، رحم، تخمدانها و سایر قسمتهای لگن را از جهتهای مختلف بررسی میکند. تصاویر همزمان روی مانیتور نمایش داده میشوند و در صورت نیاز، اندازهگیریهایی مانند ضخامت آندومتر، ابعاد تخمدان، اندازه فولیکول یا ابعاد یک کیست انجام میشود.
انجام سونوگرافی واژینال به معنی معاینه با اسپکولوم نیست. در این روش معمولاً دهانه واژن باز نمیشود و پروب نیز وارد رحم نخواهد شد. بیمار میتواند در صورت احساس درد، اضطراب یا ناراحتی موضوع را بلافاصله اطلاع دهد.
شکل و اندازه پروب سونوگرافی واژینال
پروب واژینال وسیلهای باریک، صاف و دارای انتهای گرد است که برای تصویربرداری داخلی طراحی شده است. تنها قسمتی از پروب که برای ثبت تصاویر لازم است، بهآرامی وارد واژن میشود و عمق قرارگیری آن برای همه افراد یکسان نیست.
بیمار نباید برای تحمل درد تحت فشار قرار بگیرد. در برخی مراکز ممکن است با موافقت متخصص، خود فرد پروب را در ابتدای کار وارد کند. وجود درد لگنی، خشکی واژن، انقباض عضلات کف لگن، اضطراب یا سابقه تجربه ناخوشایند میتواند میزان ناراحتی را افزایش دهد؛ بنابراین اطلاعدادن این موارد پیش از شروع معاینه اهمیت دارد.
سونوگرافی واژینال چقدر طول میکشد؟
بخش اصلی تصویربرداری معمولاً حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد، اما مدت دقیق به علت انجام سونوگرافی و یافتههای مشاهدهشده بستگی دارد. بررسی بارداری اولیه، ارزیابی چند توده لگنی یا اندازهگیری دقیق فولیکولها ممکن است زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
آمادهشدن بیمار، مرور سابقه پزشکی و تکمیل گزارش نیز میتواند مدت حضور در مرکز تصویربرداری را افزایش دهد.
رعایت بهداشت و پوشش پروب
برای هر بیمار باید از روکش تمیز و مخصوص پروب استفاده شود. خود پروب نیز مطابق دستورالعملهای کنترل عفونت، پیش و پس از استفاده پاکسازی و ضدعفونی میشود. وجود روکش بهتنهایی جایگزین ضدعفونی صحیح پروب نیست.
ژل مورد استفاده باعث حرکت راحتتر پروب و انتقال بهتر امواج صوتی میشود. افرادی که به لاتکس حساسیت دارند باید پیش از انجام سونوگرافی در منزل این موضوع را به سونوگرافیست اطلاع دهند تا از روکش مناسب استفاده شود.
سونوگرافی واژینال چه چیزهایی را نشان میدهد؟
کیفیت و جزئیات تصاویر به وضعیت اندامها، تجهیزات، مهارت متخصص و هدف بررسی بستگی دارد. نتایج سونوگرافی نیز باید همراه با علائم، معاینه، سابقه پزشکی و آزمایشهای دیگر تفسیر شود.
رحم و آندومتر
با این روش میتوان شکل، اندازه و موقعیت رحم را بررسی کرد. ضخامت و نمای آندومتر یا لایه داخلی رحم نیز با توجه به سن، مرحله چرخه قاعدگی، مصرف داروهای هورمونی و وضعیت یائسگی ارزیابی میشود.
سونوگرافی واژینال ممکن است در بررسی خونریزی غیرطبیعی، پولیپ آندومتر، برخی ناهنجاریهای رحمی یا تغییرات مشکوک کمککننده باشد. بااینحال، مشاهده یک یافته در سونوگرافی همیشه به معنی تشخیص قطعی نیست و گاهی آزمایشها یا نمونهبرداریهای تکمیلی لازم خواهد بود.
تخمدانها و فولیکولها
اندازه، شکل و بافت تخمدانها در سونوگرافی بررسی میشود. فولیکولها نیز بهصورت ساختارهای کوچک حاوی مایع دیده میشوند و وجود آنها در سن باروری معمولاً بخشی از عملکرد طبیعی تخمدان است.
در فرایند فولیکولسنجی، اندازه و روند رشد فولیکولها طی یک یا چند نوبت سونوگرافی ثبت میشود. برای اینکه بدانیم سونوگرافی فولیکول چه زمانی انجام میشود، باید به سیکل قاعدگی توجه کرد؛ این بررسی معمولاً در روزهای مشخصی از سیکل و طی چند نوبت متوالی انجام میشود تا زمان احتمالی تخمکگذاری ارزیابی شود یا روند برخی درمانهای ناباروری پیگیری شود.
کیست، فیبروم و تودههای لگنی
سونوگرافی میتواند وجود، محل، اندازه و بعضی ویژگیهای ظاهری کیست تخمدان، فیبروم رحم و تودههای لگنی را نشان دهد. متخصص بررسی میکند که ضایعه جامد، مایع یا ترکیبی از هر دو است و آیا به پیگیری نیاز دارد یا خیر.
وجود کیست یا فیبروم الزاماً به معنی خطرناکبودن آن نیست. بسیاری از کیستهای تخمدان، بهویژه کیستهای عملکردی، خوشخیم هستند و ممکن است خودبهخود برطرف شوند. تصمیم درباره پیگیری یا درمان باید بر اساس نوع یافته، اندازه آن، علائم، سن و نظر پزشک گرفته شود.
بارداری اولیه و محل ساک بارداری
در هفتههای ابتدایی، سونوگرافی واژینال ممکن است نسبت به روش شکمی اطلاعات دقیقتری درباره محل ساک بارداری، سن تقریبی بارداری، تعداد جنینها و برخی نشانههای رشد اولیه ارائه دهد. زمان مشاهده ساک، کیسه زرده، جنین یا ضربان قلب در همه بارداریها کاملاً یکسان نیست و به زمان واقعی لقاح، نظم چرخه قاعدگی و کیفیت تصویربرداری بستگی دارد.
در صورت درد یکطرفه لگن، خونریزی، سرگیجه یا عوامل خطر، پزشک ممکن است برای بررسی علائم بارداری خارج رحم سونوگرافی واژینال و آزمایشهای تکمیلی درخواست کند. یک سونوگرافی خیلی زودهنگام ممکن است هنوز محل بارداری را مشخص نکند؛ در چنین شرایطی معمولاً تکرار آزمایش بتا و سونوگرافی در زمان مناسب ضرورت پیدا میکند.
بررسی علت درد یا خونریزی غیرطبیعی
سونوگرافی واژینال میتواند در یافتن علت احتمالی درد لگن، خونریزی بین دو قاعدگی، خونریزی شدید، خونریزی پس از یائسگی یا خونریزی اوایل بارداری کمک کند. البته طبیعیبودن نتیجه سونوگرافی تمام علتهای درد یا خونریزی را رد نمیکند و ممکن است بررسیهای زنان، آزمایش خون یا روشهای تصویربرداری دیگری لازم باشد.
چه زمانی سونوگرافی واژینال تجویز میشود؟
پزشک ممکن است این روش را در شرایط زیر تجویز کند:
- درد مداوم، شدید یا یکطرفه در ناحیه لگن
- خونریزی غیرطبیعی یا تغییر قابلتوجه در الگوی قاعدگی
- خونریزی پس از یائسگی
- بررسی کیست تخمدان، فیبروم، پولیپ یا توده لگنی
- ارزیابی ناباروری و روند تخمکگذاری
- بررسی محل قرارگیری برخی وسایل داخل رحمی
- پیگیری درمانهای کمکباروری
- بررسی بارداری در هفتههای ابتدایی
- خونریزی یا درد در اوایل بارداری
- احتمال بارداری خارج رحمی یا سقط
- ارزیابی ضخامت آندومتر یا بعضی ناهنجاریهای رحم
در بسیاری از این موارد، پزشک درخواست سونوگرافی رحم و تخمدان را ثبت میکند و انتخاب روش شکمی، واژینال یا ترکیبی از هر دو پس از بررسی شرایط بیمار انجام میشود.
آمادگی قبل از سونوگرافی واژینال
آمادگی این آزمایش معمولاً ساده است، اما بهتر است دستور مرکز تصویربرداری را نیز بررسی کنید؛ زیرا ممکن است ابتدا سونوگرافی شکمی و سپس سونوگرافی واژینال انجام شود.
مثانه باید پر باشد یا خالی؟
برای بخش واژینال سونوگرافی معمولاً مثانه باید خالی باشد. خالیبودن مثانه میتواند ناراحتی بیمار را کاهش دهد و امکان نزدیکشدن پروب به اندامهای لگنی را فراهم کند. به همین دلیل معمولاً از فرد خواسته میشود پیش از شروع این بخش به سرویس بهداشتی برود.
اگر قرار است سونوگرافی شکمی نیز انجام شود، ممکن است لازم باشد ابتدا با مثانه پر مراجعه کنید. پس از ثبت تصاویر شکمی، مثانه تخلیه شده و بررسی واژینال انجام میشود. توصیه مرکز تصویربرداری در این زمینه اولویت دارد. اطلاعات بیمارستان Guy’s and St Thomas’ NHS نیز تأکید میکند که برای اسکن واژینال معمولاً به مثانه پر نیاز نیست.
لباس، مدارک و نتایج قبلی
پوشیدن لباس راحت و دوتکه میتواند آمادهشدن برای سونوگرافی را آسانتر کند. نسخه پزشک، مدارک شناسایی، نتایج آزمایشهای مرتبط و گزارش یا تصاویر سونوگرافیهای قبلی را نیز همراه داشته باشید.
تاریخ اولین روز آخرین قاعدگی، احتمال بارداری، نام داروهای مصرفی، سابقه جراحی لگن و علائم اصلی از اطلاعاتی هستند که ممکن است پیش از شروع از شما پرسیده شوند.
مصرف دارو و محدودیت غذایی
سونوگرافی واژینال معمولاً به ناشتابودن یا قطع دارو نیاز ندارد. داروهای تجویزشده را بدون دستور پزشک قطع نکنید. اگر همزمان بررسی دیگری برای شما در نظر گرفته شده باشد، ممکن است دستور متفاوتی درباره خوردن، آشامیدن یا مصرف دارو دریافت کنید.
وجود حساسیت به لاتکس، عفونت فعال، درد شدید، سابقه جراحی اخیر، احتمال بارداری یا هر شرایطی که انجام معاینه داخلی را دشوار میکند، باید پیش از شروع به کادر درمان اطلاع داده شود.
آیا سونوگرافی واژینال درد دارد؟
این سونوگرافی برای بیشتر افراد دردناک نیست، اما ممکن است هنگام ورود یا حرکت پروب، فشار و ناراحتی خفیفی احساس شود. میزان این ناراحتی به حساسیت فرد، علت انجام آزمایش، وجود التهاب یا درد لگنی و میزان انقباض عضلات بستگی دارد.
تنفس آرام و شلکردن عضلات لگن ممکن است به کاهش ناراحتی کمک کند. اگر درد ایجاد شد، باید همان لحظه به سونوگرافیست اطلاع دهید تا زاویه یا فشار پروب را تغییر دهد یا آزمایش را متوقف کند. بر اساس راهنمای NHS، پروب داخلی ممکن است ناراحتکننده باشد و بیمار باید در صورت احساس درد موضوع را اعلام کند.
درد شدید هنگام سونوگرافی نباید نادیده گرفته شود؛ زیرا ممکن است به وضعیت زمینهای یا دشواری انجام معاینه مربوط باشد.
آیا در زمان پریود میتوان سونوگرافی واژینال انجام داد؟
در بیشتر موارد امکان انجام سونوگرافی واژینال در دوران قاعدگی وجود دارد و خونریزی مانع فنی انجام آن نیست. گاهی حتی زمان مشخصی از چرخه برای ارزیابی آندومتر، فولیکولها یا درمان ناباروری اهمیت دارد.
در صورت استفاده از تامپون یا کاپ قاعدگی، باید آن را پیش از سونوگرافی خارج کنید. اگر خونریزی بسیار شدید، درد قابلتوجه یا احساس ناخوشایندی دارید، با مرکز تصویربرداری تماس بگیرید. لغو یا تغییر زمان آزمایش باید با توجه به علت تجویز و نظر پزشک انجام شود.
آیا سونوگرافی واژینال در بارداری خطر دارد؟
سونوگرافی واژینال از امواج صوتی استفاده میکند و اشعه ایکس ندارد. این روش در صورت وجود اندیکاسیون پزشکی، بهویژه برای بررسی بارداری اولیه، درد یا خونریزی و محل ساک بارداری کاربرد دارد. پروب در واژن قرار میگیرد و وارد رحم یا ساک بارداری نمیشود.
انجام سونوگرافی باید توسط فرد آموزشدیده، در کوتاهترین زمان لازم و با تنظیمات مناسب دستگاه صورت گیرد. ISUOG سونوگرافی را در بارداری روشی ایمن میداند، اما انجام آن صرفاً برای تهیه تصاویر یادگاری و بدون ضرورت پزشکی توصیه نمیشود.
خونریزی یا درد در بارداری را نباید صرفاً به سونوگرافی نسبت داد. در صورت خونریزی قابلتوجه، درد شدید یا یکطرفه، ضعف، سرگیجه یا غش باید سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود.
سونوگرافی واژینال برای دختران مجرد چگونه انجام میشود؟
وضعیت تأهل بهتنهایی معیار پزشکی انتخاب روش سونوگرافی نیست. تصمیمگیری باید با توجه به شرایط جسمی، سابقه تماس یا معاینه واژینال، ضرورت تشخیصی، نظر پزشک و رضایت آگاهانه خود فرد انجام شود.
پیش از هر اقدام، نحوه انجام، مزایا، محدودیتها و روشهای جایگزین باید توضیح داده شود. فرد حق دارد سونوگرافی واژینال را نپذیرد یا درخواست کند ابتدا روش دیگری بررسی شود. سونوگرافی شکمی یا در بعضی شرایط روشهای تصویربرداری دیگر میتوانند جایگزین باشند، هرچند ممکن است کیفیت یا نوع اطلاعات آنها با سونوگرافی واژینال یکسان نباشد.
درباره تأثیر پروب بر پرده بکارت نمیتوان برای تمام افراد یک حکم قطعی صادر کرد؛ زیرا شکل و ویژگیهای بافت، شرایط بدنی و نحوه انجام متفاوت است. این نگرانی باید بدون قضاوت با پزشک یا سونوگرافیست مطرح شود تا مناسبترین روش با رضایت بیمار انتخاب شود.
تفاوت سونوگرافی واژینال و سونوگرافی شکمی
| معیار مقایسه | سونوگرافی واژینال | سونوگرافی شکمی |
| محل قرارگیری پروب | داخل واژن | روی پوست پایین شکم |
| وضعیت مثانه | معمولاً خالی | معمولاً پر |
| کیفیت مشاهده اندامهای لگنی | اغلب جزئیات بیشتر و فاصله کمتر با رحم و تخمدانها | نمای کلیتر از لگن و ساختارهای اطراف |
| کاربرد رایج | رحم، آندومتر، تخمدان، فولیکول، کیست و بارداری اولیه | بررسی عمومی لگن، تودههای بزرگتر و شرایطی که روش داخلی مناسب نیست |
| میزان ناراحتی | احتمال فشار یا ناراحتی خفیف داخلی | احتمال فشار روی شکم و ناراحتی ناشی از مثانه پر |
| محدودیت | نیازمند رضایت بیمار و امکان انجام معاینه داخلی | ممکن است در برخی شرایط جزئیات کمتری نشان دهد |
هیچکدام از این دو روش در تمام شرایط بر دیگری برتری مطلق ندارند. گاهی ترکیب هر دو، اطلاعات کاملتری در اختیار پزشک قرار میدهد.
نتیجه سونوگرافی واژینال چگونه گزارش میشود؟
گزارش ممکن است شامل اندازه و وضعیت رحم، ضخامت آندومتر، ابعاد تخمدانها، تعداد و اندازه فولیکولها، وجود کیست یا توده، مقدار مایع آزاد لگنی و یافتههای مرتبط با بارداری باشد.
واژههایی مانند کیست ساده، فیبروم، فولیکول غالب، آندومتر یا مایع آزاد باید در کنار سن، زمان چرخه قاعدگی و علائم تفسیر شوند. مشاهده یک یافته بهتنهایی شدت یا خوشخیم و بدخیمبودن آن را قطعی نمیکند.
گزارش سونوگرافی را در اختیار پزشک درخواستکننده قرار دهید. ممکن است بر اساس نتیجه، پیگیری در زمان مشخص، آزمایش خون، MRI، نمونهبرداری یا ارزیابی تخصصی زنان توصیه شود.
چه زمانی بعد از سونوگرافی باید به پزشک مراجعه کرد؟
ناراحتی مختصر یا لکهبینی بسیار کم ممکن است در بعضی افراد رخ دهد، اما باید کوتاهمدت باشد. در صورت مشاهده خونریزی قابلتوجه، درد شدید یا روبهافزایش، تب، ترشح بدبو، ضعف، سرگیجه یا غش باید با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
این علائم بهویژه در صورت احتمال بارداری اهمیت بیشتری دارند. درد شدید یکطرفه شکم یا لگن همراه با خونریزی، درد شانه، سرگیجه یا ضعف میتواند نیازمند ارزیابی فوری باشد.
سؤالات متداول
سونوگرافی واژینال تا چه اندازه وارد واژن میشود؟
تنها بخشی از پروب که برای ثبت تصاویر لازم است، بهآرامی وارد واژن میشود. میزان ورود برای همه یکسان نیست و باید متناسب با شرایط بیمار و بدون اعمال فشار غیرضروری باشد. پروب وارد رحم نمیشود.
آیا برای سونوگرافی واژینال باید مثانه خالی باشد؟
بله، در اغلب موارد مثانه برای بخش واژینال باید خالی باشد. اگر قرار است ابتدا سونوگرافی شکمی انجام شود، ممکن است مرکز از شما بخواهد با مثانه پر مراجعه کنید و پس از تکمیل آن، مثانه را تخلیه کنید.
آیا سونوگرافی واژینال در هفتههای اول بارداری بیخطر است؟
این روش فاقد اشعه یونیزان است و در صورت تجویز پزشکی برای بررسی بارداری اولیه استفاده میشود. انجام آن باید توسط متخصص آموزشدیده و فقط به مدت لازم برای کسب اطلاعات تشخیصی صورت گیرد.
آیا خونریزی مختصر بعد از سونوگرافی واژینال طبیعی است؟
گاهی لکهبینی بسیار مختصر ممکن است دیده شود، بهخصوص اگر بافت واژن یا دهانه رحم حساس باشد. خونریزی زیاد، ادامهدار یا همراه با درد شدید، ضعف یا سرگیجه طبیعی تلقی نمیشود و نیازمند ارزیابی پزشکی است.
تفاوت سونوگرافی واژینال و ترانس واژینال چیست؟
تفاوتی میان این دو وجود ندارد. سونوگرافی ترانس واژینال نام تخصصی همان سونوگرافی واژینال است.
آیا امکان انجام سونوگرافی واژینال در منزل وجود دارد؟
خدمات سونوگرافی در منزل در بعضی مراکز ارائه میشود، اما انجام سونوگرافی واژینال به دستگاه مناسب، محیط خصوصی، رعایت دقیق کنترل عفونت و حضور نیروی متخصص نیاز دارد. پیش از ثبت درخواست باید مشخص شود مرکز موردنظر این نوع سونوگرافی را ارائه میکند یا فقط سونوگرافی شکمی و سایر خدمات قابلحمل را انجام میدهد.
این مطلب برای افزایش آگاهی نوشته شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه اختصاصی پزشک نیست.
