سونوگرافی بیوفیزیکال جنین (BPP) چیست و امتیاز آن چگونه تفسیر می‌شود؟

سونوگرافی بیوفیزیکال جنین یا BPP یکی از روش‌های پایش وضعیت فعلی جنین در بارداری‌های نیازمند مراقبت بیشتر است. این ارزیابی رفتارهای جنین را با سونوگرافی مشاهده می‌کند و در نوع کامل، نتیجه تست بدون استرس یا NST را نیز در نظر می‌گیرد. هدف BPP تشخیص همه بیماری‌های جنین نیست؛ بلکه به تیم درمان کمک می‌کند درباره اکسیژن‌رسانی و سلامت فعلی جنین اطلاعات بیشتری به دست آورد. در هماهنگی این بررسی با آنی‌آزما، نسخه، سن دقیق بارداری، علت ارجاع و گزارش‌های قبلی باید در دسترس باشد. امتیاز نهایی به‌تنهایی نسخه درمانی نیست و باید همراه حجم مایع آمنیوتیک، سن بارداری، حرکات جنین، وضعیت مادر و سایر ارزیابی‌ها تفسیر شود.

سونوگرافی بیوفیزیکال جنین یا BPP چیست؟

پروفایل بیوفیزیکال جنین مجموعه‌ای از مشاهده‌های کوتاه‌مدت است که پاسخ‌های عصبی و حرکتی جنین، مقدار مایع آمنیوتیک و در صورت انجام NST، تغییرات ضربان قلب را بررسی می‌کند. بخش سونوگرافی معمولاً شامل حرکات تنفسی، حرکات واضح بدن، تون عضلانی و حجم مایع آمنیوتیک است. در BPP کامل، NST به‌عنوان مؤلفه پنجم اضافه می‌شود و مجموع امتیاز می‌تواند به ۱۰ برسد.

این تست بیشتر تصویری از وضعیت جنین در همان بازه زمانی ارائه می‌دهد؛ بنابراین نتیجه مطلوب امروز، سلامت تمام روزهای بعد را تضمین نمی‌کند و نتیجه غیرمطلوب نیز همیشه به معنی آسیب قطعی نیست. خواب جنین، بعضی داروهای مادر، سن بارداری و مدت مشاهده می‌توانند بر فعالیت ثبت‌شده اثر بگذارند. BPP جای سونوگرافی آنومالی، بررسی رشد یا داپلر را نمی‌گیرد، اما ممکن است در کنار آن‌ها برای پاسخ‌دادن به یک سؤال بالینی مشخص استفاده شود.

BPP چه مواردی را بررسی می‌کند؟

هر مؤلفه BPP یک جنبه متفاوت از وضعیت جنین را می‌سنجد. معیارهای دقیق ممکن است با سن بارداری و پروتکل مرکز کمی تفاوت داشته باشند، اما منطق رایج در جدول زیر خلاصه شده است. کسب‌نکردن معیار یک مؤلفه در زمان مشاهده، به‌تنهایی تشخیص کمبود اکسیژن یا بیماری نیست و باید در کنار سایر مؤلفه‌ها تفسیر شود.

حرکات، تون و حرکات تنفسی بیشتر وضعیت کوتاه‌مدت سیستم عصبی جنین را بازتاب می‌دهند. مایع آمنیوتیک اطلاعاتی با افق زمانی متفاوت می‌دهد و کم‌بودن آن ممکن است حتی با امتیاز کلی نسبتاً مناسب اهمیت داشته باشد. NST نیز بررسی می‌کند که آیا ضربان قلب جنین در ارتباط با حرکت، الگوی واکنشی مورد انتظار را نشان می‌دهد یا نه. به همین دلیل جمع‌کردن اعداد بدون توجه به اینکه کدام مؤلفه امتیاز نگرفته است، تفسیر ناقصی ایجاد می‌کند.

پروفایل بیوفیزیکال جنین آزمونی غیرتهاجمی است که حرکت بدن، تون عضلانی، حرکات تنفسی، ضربان قلب و حجم مایع آمنیوتیک را ارزیابی می‌کند.

ترجمه مستقیم از مقاله What is a biophysical profile

امتیاز BPP چگونه محاسبه می‌شود؟

در روش رایج امتیازدهی BPP، هر مؤلفه بر اساس داشتن یا نداشتن معیار تعیین‌شده، صفر یا دو امتیاز می‌گیرد و امتیاز یک در این سیستم وجود ندارد. در BPP کامل، چهار مؤلفه سونوگرافی همراه با NST بررسی می‌شوند و حداکثر نمره ۱۰ است؛ اما اگر فقط بخش سونوگرافی انجام شده باشد، نتیجه ممکن است به‌صورت ۸ از ۸ گزارش شود. بنابراین نمره ۸ از ۸ با ۸ از ۱۰ یکسان نیست و هنگام مقایسه گزارش‌ها باید مشخص شود کدام مؤلفه‌ها ارزیابی شده‌اند.

برای تفسیر نتیجه، فقط مجموع امتیاز کافی نیست و باید مؤلفه‌ای که نمره نگرفته نیز بررسی شود. برای مثال، کاهش مایع آمنیوتیک حتی در صورت مناسب‌بودن امتیاز کلی می‌تواند به پیگیری بیشتری نیاز داشته باشد؛ درحالی‌که کاهش موقت حرکت یا تنفس جنین ممکن است تحت‌تأثیر خواب جنین یا کوتاه‌بودن زمان مشاهده باشد. آشنایی با علامت اختصاری جنین در سونوگرافی مانند AFI، MVP و NST به درک بهتر اجزای گزارش کمک می‌کند، اما تصمیم درباره تکرار تست یا انجام بررسی‌های تکمیلی باید با توجه به شرایط مادر و جنین توسط پزشک گرفته شود.

BPP کامل

در BPP کامل، چهار مؤلفه سونوگرافی به‌همراه NST بررسی می‌شوند؛ در نتیجه حداکثر امتیاز ۱۰ است. این شکل آزمون اطلاعات رفتار جنین، مایع آمنیوتیک و واکنش ضربان قلب را کنار هم می‌گذارد. ممکن است بخش NST و سونوگرافی در یک محل یا توسط دو واحد مرتبط انجام شوند. اگر در گزارش فقط نمره ۸ از ۸ دیده می‌شود، نباید خودکار فرض کرد NST غیرطبیعی بوده یا حذف آن اشتباه است؛ ابتدا اجزای ثبت‌شده گزارش را بخوانید.

BPP اصلاح‌شده

پروفایل بیوفیزیکال اصلاح‌شده معمولاً از NST به‌همراه ارزیابی مایع آمنیوتیک تشکیل می‌شود و زمان کمتری می‌گیرد. این روش همه حرکات تنفسی، تون و حرکات بدن را مانند BPP کامل امتیازدهی نمی‌کند. اگر NST غیرواکنشی یا مایع آمنیوتیک غیرطبیعی باشد، پزشک ممکن است BPP کامل یا بررسی‌های دیگری درخواست کند. انتخاب بین نوع کامل و اصلاح‌شده به علت پایش و پروتکل تیم درمان بستگی دارد و بیمار نباید فقط بر اساس نام تست، یکی را جایگزین دیگری کند.

چه زمانی پزشک BPP درخواست می‌کند؟

BPP برای همه بارداری‌ها آزمایش روتین نیست. پزشک ممکن است آن را در بارداری پرخطر، کاهش حرکات جنین، فشارخون بارداری یا پره‌اکلامپسی، دیابت، بیماری کلیوی یا عروقی مادر، رشد کمتر از انتظار جنین، کم یا زیاد بودن مایع آمنیوتیک، بارداری چندقلویی یا عبور از موعد زایمان در نظر بگیرد. سابقه بعضی عوارض بارداری نیز می‌تواند برنامه پایش را تغییر دهد. ضمنا برای برآورد هزینه سونوگرافی در منزل باید نسخه، نوع ارزیابی و امکان انجام اجزای موردنیاز BPP در محل بررسی شود؛ بنابراین بهتر است هزینه پس از بررسی درخواست پزشک استعلام شود.

زمان شروع و فاصله تکرار برای همه یکسان نیست. این آزمون اغلب در سه‌ماهه سوم و معمولاً پس از هفته ۲۸ کاربرد پیدا می‌کند، اما شروع واقعی به زمانی بستگی دارد که نتیجه بتواند بر مراقبت اثر بگذارد. در برخی بارداری‌های پرخطر، پایش نزدیک به هفته ۳۲ آغاز می‌شود و در شرایط دیگر زودتر یا دیرتر است. داشتن یک عامل خطر به معنی غیرطبیعی‌بودن BPP نیست؛ فقط دلیل دریافت اطلاعات بیشتر را توضیح می‌دهد.

برای بعضی شرایط، BPP در کنار بررسی رشد، حجم مایع و سونوگرافی داپلر در بارداری قرار می‌گیرد. داپلر جریان خون عروق مشخص را می‌سنجد، در حالی که BPP رفتارهای جنین و NST را ارزیابی می‌کند. طبیعی‌بودن یکی، نتیجه دیگری را بی‌اهمیت نمی‌کند و هیچ‌کدام به‌تنهایی جای معاینه و پیگیری متخصص زنان یا طب مادر و جنین را نمی‌گیرند.

اگر پزشک داپلر را برای پیگیری غیراورژانسی درخواست کند و شرایط مادر پایدار باشد، امکان انجام سونوگرافی داپلر در منزل پس از بررسی نسخه و مشخص‌شدن عروق موردنظر قابل هماهنگی است.

تفسیر امتیازهای ۸، ۶ و ۴ یا کمتر

امتیاز ۸ تا ۱۰، وقتی مایع آمنیوتیک طبیعی باشد، معمولاً اطمینان‌بخش تلقی می‌شود. نمره ۸ از ۸ نیز در یک BPP سونوگرافیک می‌تواند مطلوب باشد، اما با ۸ از ۱۰ یکسان نیست؛ زیرا در گزارش دوم باید مشخص شود کدام مؤلفه امتیاز نگرفته است. حتی امتیاز مطلوب باید در کنار علت انجام تست و نشانه‌های بالینی دیده شود و تضمین مطلق برای ادامه بارداری نیست.

امتیاز ۶ از ۱۰ معمولاً نتیجه‌ای مرزی یا نامشخص محسوب می‌شود. بسته به سن بارداری، وضعیت مایع، علت ارجاع و شرایط مادر ممکن است تکرار آزمون در فاصله کوتاه یا ارزیابی تکمیلی مطرح شود. امتیاز ۴ یا کمتر معمولاً نگرانی بیشتری ایجاد می‌کند و به ارزیابی سریع تیم درمان نیاز دارد، اما نوع اقدام بعدی را نمی‌توان از یک عدد عمومی تعیین کرد.

کاهش مایع آمنیوتیک، NST غیرواکنشی، روند نزولی امتیازها یا همراهی نتیجه با کاهش حرکت جنین می‌تواند اهمیت نتیجه را تغییر دهد. همچنین اختلاف کوچک میان دو گزارش ممکن است از تفاوت زمان، خواب جنین یا روش اندازه‌گیری ناشی شود. به‌جای تفسیر شخصی نمره، گزارش کامل و تصاویر قبلی را برای مقایسه در اختیار پزشک قرار دهید.

نحوه انجام و آمادگی برای BPP

بخش سونوگرافی معمولاً از روی شکم انجام می‌شود. فرد به پشت یا کمی متمایل به پهلو قرار می‌گیرد، ژل روی شکم زده می‌شود و متخصص در یک بازه مشخص حرکات بدن، تون، حرکات تنفسی و مایع آمنیوتیک را مشاهده می‌کند. اگر پزشک انجام BPP در محل را مناسب بداند، برای سونوگرافی بارداری در منزل باید پیش از اعزام مشخص شود که شرایط مادر پایدار است و آیا NST نیز در محل قابل انجام است.

در بخش NST دو حسگر با کمربند روی شکم قرار می‌گیرند؛ یکی ضربان قلب جنین و دیگری فعالیت رحم را ثبت می‌کند. مدت کل BPP ثابت نیست و با وضعیت جنین و پروتکل مرکز تغییر می‌کند؛ بخش NST معمولاً حدود ۲۰ تا ۴۰ دقیقه زمان می‌برد و مشاهده سونوگرافی نیز ممکن است تا حدود ۳۰ دقیقه ادامه یابد. اگر جنین خواب باشد، ثبت می‌تواند طولانی‌تر شود.

معمولاً ناشتایی یا مثانه پر برای BPP لازم نیست، مگر مرکز دستور متفاوتی داده باشد. لباس راحت بپوشید و نسخه، سن بارداری، گزارش‌های رشد، داپلر و آزمایش‌های مرتبط مانند آزمایش خون بارداری را همراه داشته باشید. دارو را خودسرانه قطع نکنید. درباره دیابت، فشارخون، مصرف داروهای آرام‌بخش، خونریزی، نشت مایع یا کاهش حرکات از قبل اطلاع دهید.

پس از نتیجه غیرطبیعی چه می‌شود؟

نتیجه غیرطبیعی یا نامشخص پایان فرایند تشخیص نیست. پزشک ابتدا بررسی می‌کند کدام مؤلفه امتیاز نگرفته، مایع آمنیوتیک چگونه بوده، NST چه الگویی داشته و سن بارداری چقدر است. ممکن است آزمون تکرار شود یا بررسی‌هایی مانند پایش طولانی‌تر ضربان قلب، سونوگرافی رشد، داپلر عروق، ارزیابی فشارخون و آزمایش‌های مادر انجام شود.

اقدام بعدی می‌تواند از ادامه پایش تا بستری یا برنامه‌ریزی برای زایمان متغیر باشد، اما این تصمیم به امتیاز تنها وابسته نیست. خطر ادامه بارداری باید با خطر زایمان زودرس مقایسه شود. به همین دلیل عبارت‌هایی مانند «BPP پایین یعنی سزارین فوری» یا «BPP طبیعی یعنی هیچ خطری وجود ندارد» دقیق نیستند.

اگر حرکت جنین به‌وضوح کمتر از الگوی معمول شده، خونریزی، نشت مایع، درد شدید شکم، سردرد شدید، تاری دید، تنگی نفس یا بدحالی وجود دارد، منتظر نوبت برنامه‌ریزی‌شده BPP نمانید. با تیم درمان تماس بگیرید یا بر اساس شدت علائم برای ارزیابی فوری اقدام کنید. هدف پایش خانگی جایگزین‌کردن مراقبت اورژانسی نیست.

سوالات متداول

جمع‌بندی

سونوگرافی بیوفیزیکال جنین یا BPP با بررسی حرکت، تون، حرکات تنفسی، مایع آمنیوتیک و در نوع کامل NST، وضعیت فعلی جنین را ارزیابی می‌کند. امتیازهای ۸ تا ۱۰ معمولاً اطمینان‌بخش‌ترند، نمره ۶ مرزی است و نمره ۴ یا کمتر به ارزیابی سریع‌تر نیاز دارد؛ بااین‌حال مخرج نمره، وضعیت مایع و شرایط مادر و جنین تعیین‌کننده‌اند. برای هماهنگی با آنی‌آزما، نسخه و گزارش‌های قبلی را ارائه کنید و از تفسیر شخصی یک عدد بپرهیزید. کاهش محسوس حرکات، خونریزی، نشت مایع یا علائم شدید نیازمند تماس فوری با تیم درمان است.