اشنایی با تیروئید کم کار و آزمایش تشخیص آن

دانستن اطلاعاتی راجع به تیروئید کم کار و آزمایش تشخیص آن می تواند به شما در تشخیص و یافتن راه درمان کمک بزرگی کند. تیروئید یک نوع بیماری بوده که دارای علائم مختلفی می باشد و اگر احساس اضافه وزن، خستگی فزاینده و یبوست را دارید باید در زمان مناسب به پزشک مراجعه کنید، چرا که امکان دارد به تیروئید کم کار دچار باشید و خودتان از این موضوع مطلع نباشید!

در این مقاله هرآنچه لازم است درباره تیروئید کم کار، آزمایش تیروئید و درمان این اختلال بدانید آورده‌ایم؛ پس تا انتها همراه ما بمانید.

تیروئید کم کار چیست و چه علائمی دارد؟

تیروئید کم‌ کار یا هیپوتیروئیدی به وضعیتی گفته می‌شود که غده تیروئید قادر به تولید مقادیر کافی هورمون‌های T3 و T4 نباشد. این هورمون‌ها نقش مهمی در در تنظیم متابولیسم بدن، دمای بدن، ضربان قلب و سطح انرژی دارند.

بنابراین کم کاری تیروئید با علائم زیر همراه است:

• خشک شدن پوست
• افزایش حساسیت به سرما
• ورم صورت و خواب الودگی
• بالا رفتن سطح کلسترول خون
• درد و ورم مفاصل
• اختلالات در قاعدگی
• مشکلات روحی و روانی مانند افسردگی
• یبوست
• افزایش وزن
• خستگی
• شکننده شدن مو و ناخن
• و …

انواع تیروئید کم کار

اختلال کم کاری تیروئید براساس منشأ اختلال، شدت و زمان بروز آن به دسته‌بندی‌های مختلفی تبدیل می‌شود که در ادامه هریک را به طور دقیق بررسی خواهیم کرد:

• کم کاری تیروئید مادرزادی

کم کاری تیروئید مادرزادی همانطور که از نامش پیداست از بدو تولد وجود دارد و معمولاً به دلیل رشد ناقص یا عدم وجود غده تیروئید ایجاد می‌شود. اصلی‌ترین دلایل این اختلال عبارتند از: دلایل ژنتیکی، نقایص مادرزادی یا انتقال آنتی‌بادی‌های ضد تیروئید از مادر.

خوب است بدانید که امروزه با آزمایش غربالگری نوزادان (TSH یا T4)، کم کاری تیروئید مادرزادی اغلب موارد به‌موقع شناسایی می‌شود. در صورت عدم تشخیص در هفته‌های اول زندگی، ممکن است عوارضی مانند عقب‌ماندگی ذهنی، اختلال رشد و مشکلات شنوایی داشته باشد.

علائمی مانند زردی طولانی‌مدت، خواب‌آلودگی یا یبوست شدید ممکن است نشان دهنده این اختلال در نوزاد باشد. بنابراین در صورت مشاهده این علائم باید برای آزمایش سریعا اقدام شود.

• کم کاری تیروئید خودایمنی

رایج‌ترین نوع تیروئید کم کار در بزرگسالان، نوع خودایمنی است که به‌نام بیماری هاشیموتو شناخته می‌شود. اگر سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلول‌های تیروئید حمله کرده و باعث التهاب و کاهش عملکرد غده شود، این اختلال به وجود می‌آید. این نوع کم‌کاری بیشتر در زنان و به‌ویژه در میانسالی دیده می‌شود.

• کم کاری تیروئید مرکزی (ثانویه)

در اختلال کم کاری تیروئید مرکزی یا ثانویه، مشکل از خود تیروئید نیست، بلکه ناشی از اختلال در غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس است که مسئول ترشح هورمون TSH هستند. زمانی که ترشح TSH کاهش یابد، تولید هورمون‌های T3 و T4 نیز کمتر خواهد شد. این اختلال ممکن است به دلایلی مانند تومورها، جراحی یا پرتودرمانی مغز، سندرم شیهان یا تروما ایجاد شود.

• کم کاری تیروئید یاتروژنیک

این اختلال ممکن است بر اثر مداخلات پزشکی یا درمانی ایجاد شود (مثلا جراحی تیروئید (تیروئیدکتومی) یا درمان با ید رادیواکتیو برای پرکاری تیروئید یا سرطان تیروئید). این نوع اختلال تیروئید معمولاً قابل پیش‌بینی و قابل درمان است.

• کم کاری تیروئید در بارداری

اختلال تیروئید در بارداری نیز یکی از انواع رایج این مشکل است. از انجایی که در بارداری نیاز بدن به هورمون تیروئید افزایش می‌یابد، اگر غده تیروئید پاسخگوی این نیاز نباشد کم کاری تیروئید در بارداری رخ می‌دهد. عدم کنترل آن می‌تواند باعث سقط، پره‌اکلامپسی، زایمان زودرس یا مشکلات رشد عصبی جنین شود. بنابراین درمان به موقع اهمیت بالایی دارد.

روش‌های تشخیص تیروئید کم کار

تیروئید کم کار را می توان با بررسی علائم بیماری، نتایج آزمایش خون و سونوگرافی تیروئید تشخیص داد. با آزمایش خون سطح هورمون تیروئیدی تیروکسین  و سطح TSH اندازه گیری می شود. اگر سطح تیروکسین پایین باشد و سطح TSH بالا باشد پزشک تیروئید کم کار را تشخیص می دهد.

• آزمایش تیروئید

برای تشخیص تیروئید کم کار با این روش، آزمایش خون وریدی گرفته شده و مقدار موارد زیر بررسی می‌شود:

• TSH (هورمون محرک تیروئید)
• T3 (تری یدوتیرونین)
• TPO  ( آنتی بادی‌های پراکسیداز تیروئید یا آنتی بادی‌های میکروزومی)
• T4 (تیروکسین)
• TG (تیروگلوبولین)
• TGAb (آنتی بادی‌های تیروگلوبولین)
• TSI (ایمونوگلوبولین محرک تیروئید)

برای این منظور می‌توانید آزمایش‌های زیر را انجام دهید:

چکاپ تیروئید سطح 1 : بررسی مقادیر TSH – T3 – T4

چکاپ تیروئید سطح 2 : شامل پنج تست مهم برای بررسی دقیق تر عملکرد تیرویید؛

T3 UPTAKE – FREE T4 – T3 UPTAKE – FREE T4 – TSH – T3 – T

• سونوگرافی

سونوگرافی به عنوان یک روش مکمل در کنار ازمایش خون برای تشخیص استفاده می‌شود. این روش تصویربرداری بدون اشعه، اندازه، شکل و وجود گره یا التهاب را در غده نشان می‌دهد. در مواردی مانند تیروئیدیت هاشیموتو، سونوگرافی ممکن است بافت ناهمگون یا هیپو اکو (کم‌تراکم) را نشان دهد.

برای درمان تیروئید کم کار چکار کنیم؟

پس از آزمایش تیروئید ناشتا و تشخیص این اختلال، باید نسبت به درمان آن اقدام کنید. برای درمان کم کاری تیروئید باید به صورت روزانه هورمون مصنوعی تیروئید لووتیروکسین را مصرف کنید. این دارو خوراکی بوده و می تواند اقدام به معکوس کردن علائم و نشانه های تیروئید کند.

اگر دوز لووتیروکسین بیش از حد مصرف شود همراه با عوارض جانبی می باشد. بیخوابی، افزایش اشتها، تپش قلب، لرزش از عوارض مصرف بی رویه این دارو هستند. در صورتی که مبتلا به کم کاری شدید تیروئید و عروق کرونر هستید باید این موضوع را به پزشک متخصص در میان بگذارید تا پزشک برای درمان شما دارو را با دوز کم تر شروع کند و در طول زمان کم کم دوز را افزایش دهد.

سوالات متداول

 نتیجه گیری

همان‌طور که در این مقاله بررسی شد، اختلال تیروئید کم کار با علائمی مختلفی ظاهر می‌شود و در صورت بی‌توجهی، می‌تواند بر سلامت عمومی، روان و حتی بارداری تأثیر منفی بگذارد. خوشبختانه، با آزمایش‌های دقیق و تشخیص زودهنگام، امکان کنترل مؤثر بیماری وجود دارد.

اکنون که با روش‌های تشخیص این اختلال آشنا شده‌اید، اگر علائمی از این بیماری دارید، مراجعه زودهنگام به پزشک و انجام آزمایش چکاپ کامل تیروئید می‌تواند از پیشرفت اختلال جلوگیری کند. به یاد داشته باشید که پیگیری مستمر وضعیت تیروئید، بخشی مهم از سلامت طولانی‌مدت شماست.