متاسفانه طبق آمار پزشکی اعلام شده، در سال های اخیر تعداد نوزادان مبتلا به بیماری های ژنتیکی، رو به افزایش است. این مسئله، اهمیت انجام آزمایش های غربالگری بارداری را بیشتر می کند. البته توصیه تمامی متخصصین بر این است که زوجین قبل از ازدواج حتما آزمایش ژنتیک را انجام دهند. اما با این حال باز هم ممکن است در زمان لقاح، ژن های معیوب به جنین انتقال یابد. اما جایی برای نگرانی نخواهد بود چرا که انجام آزمایش های غربالگری بارداری کمک می کند تا در صورت وجود نقص در جنین، بتوان اقدامات لازم را انجام داد.
انجام آزمایش غربالگری بارداری در سه ماه اول بارداری و سه ماهه دوم آن انجام می شود. در انجام این تست از سونوگرافی و آزمایش خون بارداری استفاده می شود تا سلامت جنین مورد بررسی قرار گیرد. بنابراین اگر قصد بارداری دارید، بهتر است هزینه ایی را برای انجام تست در نظر داشته باشید.
انواع تستهای غربالگری بارداری
غربالگری در دوران حاملگی معمولا در دو مرحله اصلی، یعنی سه ماهه اول و دوم، انجام میشود. ترکیب نتایج این دو مرحله، دقیقترین ارزیابی ریسک را ارائه میدهد.
غربالگری سه ماهه اول بارداری
این مرحله از تست های غربالگری در حاملگی یکی از مهمترین مراحل است و ترکیبی از سونوگرافی و آزمایش خون است. که بهترین زمان برای انجام آن بین هفته ۱۱ تا پایان هفته ۱۳ بارداری (دقیقا ۱۳ هفته و ۶ روز) است.
انواع تست غربالگری سه ماهه اول بارداری
-
- سونوگرافی NT (شفافیت گردن جنین): در این سونوگرافی تخصصی، متخصص مقدار مایع تجمع یافته در پشت گردن جنین را اندازهگیری میکند. افزایش ضخامت این ناحیه (Nuchal Translucency) میتواند نشانهای از افزایش ریسک برخی ناهنجاریهای کروموزومی باشد. در این سونوگرافی، وجود استخوان بینی جنین (Nasal Bone) نیز بررسی میشود.
- آزمایش خون: همزمان با سونوگرافی، یک نمونه خون از مادر گرفته میشود. این یک نوع آزمایش خون بارداری تخصصی است که سطح دو مارکر بیوشیمیایی مهم را که از جفت ترشح میشوند، اندازهگیری میکند.
- PAPP-A (پروتئین A پلاسمایی مرتبط با بارداری): سطح پایینتر از حد انتظار این پروتئین ممکن است با افزایش ریسک همراه باشد.
- Free β-hCG (زیرواحد بتای آزاد گنادوتروپین جفتی انسان): سطح بالاتر از حد انتظار این هورمون میتواند یک نشانگر خطر باشد.
غربالگری سه ماهه دوم بارداری
اگر مادری موفق به انجام غربالگری سه ماهه اول نشود یا پزشک صلاح بداند، غربالگری سه ماهه دوم انجام میشود. این تست بین هفته ۱۵ تا ۲۲ بارداری قابل انجام است، اما بهترین زمان آن بین هفتههای ۱۶ تا ۱۸ است.
انواع تست غربالگری سه ماهه دوم بارداری
-
- تست کواد مارکر (Quad Marker Test): این مرحله تنها شامل یک آزمایش خون است که سطح چهار نشانگر اصلی را در خون مادر اندازهگیری میکند:
- AFP (آلفا فیتوپروتئین): پروتئینی که توسط کبد جنین تولید میشود. سطوح غیرطبیعی آن میتواند با افزایش ریسک نقایص لوله عصبی (مانند اسپاینا بیفیدا) و همچنین برخی ناهنجاریهای کروموزومی مرتبط باشد.
- hCG: سطح این هورمون نیز در این مرحله اندازهگیری میشود.
- Estriol (استریول غیرکونژوگه): نوعی هورمون استروژن که توسط جنین و جفت تولید میشود.
- Inhibin A (اینهیبین A): پروتئینی که توسط جفت تولید میشود.
- تست کواد مارکر (Quad Marker Test): این مرحله تنها شامل یک آزمایش خون است که سطح چهار نشانگر اصلی را در خون مادر اندازهگیری میکند:
غربالگری ترکیبی یا یکپارچه
این روش، دقیقترین شیوه غربالگری است. در این متد، فرد غربالگری سه ماهه اول را به طور کامل انجام میدهد، اما نتیجهای دریافت نمیکند. سپس در سه ماهه دوم، تست کواد مارکر را نیز انجام داده و در نهایت، آزمایشگاه با ترکیب نتایج تمام مارکرها (دو مارکر سه ماهه اول و چهار مارکر سه ماهه دوم) یک نتیجه ریسک واحد و بسیار دقیق را ارائه میدهد.
چه زمانی انجام غربالگری ضروری است؟
امروزه، انجام تستهای غربالگری به تمام مادران باردار، صرفنظر از سن یا سابقه خانوادگی، به عنوان بخشی از مراقبتهای استاندارد دوران حاملگی توصیه میشود. با این حال، در مادرانی با شرایط زیر، اهمیت این تستها دوچندان میشود:
- سن بالای ۳۵ سال در زمان زایمان
- سابقه داشتن فرزندی با ناهنجاری مادرزادی
- سابقه خانوادگی بیماریهای ژنتیکی یا کروموزومی
- ازدواج فامیلی
- سابقه سقطهای مکرر
این تستها در کنار سایر بررسیها، یک بخش کلیدی از آزمایش چکاپ بارداری کامل را تشکیل میدهند.
آزمایش غربالگری بارداری چگونه انجام می شود؟
تست های غربالگری بارداری بوسیله سونوگرافی و آزمایش خون انجام می شود. برای آزمایش خون در این تست نیاز به شرایط خاصی نیست و طبق تشخیص پزشک در زمان مشخص خود باید انجام شود. انجام سونوگرافی نیز به صورت شکمی بوده و شرایط آن همانند سونوگرافی های معمولی است. یعنی باید قبل از انجام آن مثانه پر باشد. این سونوگرافی خطری برای مادر و جنین نخواهد داشت.
هزینه تستهای غربالگری بارداری در ایران
هزینه این تستها یک پارامتر ثابت نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- شهر و مرکز درمانی (آزمایشگاه و مرکز سونوگرافی)
- نوع تست انجام شده (فقط سه ماهه اول یا ترکیبی)
- پوشش بیمه پایه و بیمه تکمیلی
معمولا هزینه شامل دو بخش جداگانه است: هزینهای که به مرکز سونوگرافی پرداخت شده و هزینهای که به آزمایشگاه پرداخت میشود. توصیه میشود قبل از اقدام، حتما از مراکز مورد نظر و شرکت بیمه خود در مورد هزینهها و میزان پوشش آنها استعلام بگیرید. این هزینه را به عنوان یک سرمایهگذاری مهم برای اطمینان از سلامت فرزندتان در نظر بگیرید.
آیا تستهای غربالگری بارداری عوارض دارند؟
این یکی از نگرانیهای رایج والدین بوده و پاسخ کوتاه و قاطع «خیر» است. خود تستهای غربالگری هیچگونه خطر یا عارضهای برای مادر و جنین ندارند. این فرآیند تنها شامل موارد زیر است:
- سونوگرافی: یک روش کاملا غیرتهاجمی و ایمن که از امواج صوتی استفاده میکند.
- نمونهگیری خون: گرفتن مقدار کمی خون از بازوی مادر، که هیچ تفاوتی با یک آزمایش خون معمولی ندارد.
بنابراین، این تستها کاملا ایمن هستند و از نظر بیولوژیکی هیچ خطری ایجاد نمیکنند. این فرآیند مشابه هر آزمایش هورمونی زنان یا هر آزمایش خون دیگری است که فرد شاید در طول زندگی خود انجام دهد.
آیا سونوگرافی قبل از آزمایش غربالگری واجب است؟
بله! پس از بارداری معمولا سونوگرافی های معمولی و تشخیصی برای خانم باردار توسط پزشک تجویز می شود. در سونوگرافی های معمولی فرآیند بارداری ، رشد و وضعیت جنین مورد بررسی قرار می گیرد. در ابتدای بارداری یک سونوگرافی از خانم باردار انجام می شود تا تایید شود بارداری در داخل رحم ایجاد شده است یا خیر؟
در مرحله بعد سونوگرافی در هفته های 12 ، 22 و 32 انجام می شود. در صورتی که مادر مبتلا به فشار خون، دیابت و بیماری خاصی باشد تعداد سونوگرافی افزایش پیدا می کند. استفاده مکرر از سونوگرافی در دوران بارداری توصیه نمی شود چون در هر حال از اشعه برای انجام این کار استفاده می شود. در تست های غربالگری بارداری استفاده از سونوگرافی بخشی از روند تشخیص است و بنابراین باید در کنار آزمایش خون انجام شود. اگر شرایط حادی دارید می توانید برای سونوگرافی در منزل از خدمات آنی آزما استفاده کنید.
سوالات متداول راجع به غربالگری بارداری
تست غربالگری سندرم داون چیست؟
تست غربالگری سندرم داون یک تست مجزا نیست؛ بلکه همان مجموعه تست های غربالگری بارداری در سه ماهه اول و دوم است.
آیا غربالگری لازم است؟
انجام غربالگری از نظر قانونی اجباری نیست، اما توسط تمام انجمنهای معتبر پزشکی و متخصصان زنان و زایمان در سراسر جهان به شدت توصیه میشود.
اگر تست غربالگری مثبت شد، چه کنم؟
نتیجه «پرخطر» یا «مثبت» به معنای بیمار بودن قطعی جنین شما نیست. این نتیجه فقط یک زنگ خطر آماری است که نشان میدهد ریسک شما از یک حد مشخص بالاتر بوده و نیاز به بررسیهای دقیقتر وجود دارد.
کلام آخر
انجام آزمایشهای غربالگری در دوران بارداری برای حفظ سلامت مادر و جنین بسیار اهمیت دارد و میتواند بسیاری از مشکلات احتمالی را زودتر شناسایی کند. با انجام منظم این آزمایشها، میتوانید خیالتان از سلامت خود و نوزادتان راحت باشد. خوشبختانه، خدمات آنی آزما امکان انجام چکاپ کامل زنان، از جمله آزمایشهای غربالگری بارداری، را در منزل فراهم کرده است تا با راحتی و آرامش، بدون نیاز به مراجعه حضوری، از سلامت خود مطمئن شوید.
