سونوگرافی آنومالی یکی از مهمترین بررسیهای تصویربرداری دوران بارداری است که معمولاً بین هفتههای ۱۸ تا ۲۲ انجام میشود. در این سونوگرافی، ساختار اندامهای جنین، روند رشد، محل جفت، میزان مایع آمنیوتیک و برخی بخشهای مرتبط با ادامه بارداری بررسی میشوند. هدف آنومالی اسکن، غربالگری تعدادی از ناهنجاریهای ساختاری مهم است؛ اما نتیجه طبیعی آن نمیتواند نبود تمام بیماریها یا مشکلات جنینی را تضمین کند.
در این مطلب از آنی آزما توضیح میدهیم سونوگرافی آنومالی چیست، چه زمانی انجام میشود، چه اندامهایی را بررسی میکند و نتیجه طبیعی یا مشکوک آن چه معنایی دارد.
سونوگرافی آنومالی چیست؟
سونوگرافی آنومالی یا آنومالی اسکن، بررسی دقیق ساختار بدن جنین در سهماهه دوم بارداری است. در این سونوگرافی، متخصص یا سونوگرافیست بخشهای مختلف بدن جنین را از زوایای مشخص مشاهده و اندازهگیری میکند تا رشد اندامها و وجود برخی تفاوتهای ساختاری احتمالی ارزیابی شود.
این بررسی با امواج صوتی انجام میشود و اشعه یونیزان ندارد. علاوه بر اندامهای جنین، تعداد جنینها، حرکات، ضربان قلب، محل جفت، مایع آمنیوتیک و برخی اندازههای رشد نیز ثبت میشوند. سونوگرافی آنومالی در اصل یک آزمایش غربالگری است؛ یعنی احتمال برخی مشکلات را بررسی میکند، اما نتیجه آن بهتنهایی برای تشخیص قطعی همه بیماریها کافی نیست.
در بسیاری از موارد، نتیجه سونو آنومالی طبیعی است و رشد جنین متناسب با سن بارداری گزارش میشود. اگر یافتهای مشکوکی وجود داشته باشد، ممکن است سونوگرافی دقیقتر، اکو قلب جنین یا آزمایشهای تکمیلی تجویز شود.
تفاوت آنومالی اسکن با سونوگرافی معمول بارداری
- سونوگرافی معمول ممکن است بیشتر بر ضربان قلب، تعداد جنین، محل بارداری و رشد کلی تمرکز کند.
- آنومالی اسکن ساختار اندامها را با جزئیات بیشتری بررسی میکند.
- تصاویر قلب، مغز، ستون فقرات، صورت، کلیهها و اندامها از نماهای استاندارد ثبت میشوند.
- هر سونوگرافی معمول بارداری لزوماً یک آنومالی اسکن کامل نیست.
آیا آنومالی اسکن همان غربالگری سهماهه دوم است؟
آنومالی اسکن بخشی از بررسیهای سهماهه دوم است، اما با آزمایش خون غربالگری سهماهه دوم تفاوت دارد. آنومالی اسکن بیشتر ناهنجاریهای ساختاری را بررسی میکند، درحالیکه آزمایشهای خون غربالگری، احتمال برخی اختلالات کروموزومی را برآورد میکنند. بنابراین این دو بررسی جایگزین یکدیگر نیستند. شما میتوانید برای انجام آزمایش چکاپ بارداری از خدمات آزمایش در منزل آنی آزما استفاده کنید.
سونوگرافی آنومالی در هفته چندم انجام میشود؟
زمان سونوگرافی آنومالی معمولاً بین هفتههای ۱۸ تا ۲۲ بارداری است. در برنامه غربالگری NHS این سونوگرافی اغلب بین هفته ۱۸ تا ۲۰ هفته و ۶ روز انجام میشود، درحالیکه ACOG بازه ۱۸ تا ۲۲ هفتگی را برای بررسی ساختارهای جنین مناسب میداند. زمان دقیق با توجه به برنامه مراقبت بارداری، سن جنین و نظر پزشک متفاوت است.
تعیین درست سن بارداری اهمیت زیادی دارد. اگر چرخه قاعدگی نامنظم باشد یا تخمکگذاری دیرتر از حد معمول اتفاق افتاده باشد، سن واقعی جنین ممکن است با عدد محاسبهشده براساس آخرین پریود تفاوت داشته باشد. استفاده از اطلاعات سونوگرافی سهماهه اول برای محاسبه سن بارداری میتواند به انتخاب زمان مناسب آنومالی اسکن کمک کند.
اگر تصویربرداری در زمان مناسب انجام شود، معمولاً جنین بهاندازه کافی رشد کرده است تا اندامها دیده شوند، اما هنوز فضای لازم برای بررسی زوایای مختلف بدن وجود دارد.
علت انتخاب بازه هفته ۱۸ تا ۲۲
- بیشتر اندامهای اصلی جنین در این بازه قابل مشاهدهاند.
- قلب، مغز، ستون فقرات و کلیهها جزئیات بیشتری دارند.
- اندازه جنین برای ثبت اندازهگیریهای استاندارد مناسب است.
- در صورت مشاهده یافته مشکوک، فرصت بررسی تکمیلی وجود دارد.
اگر سونوگرافی زودتر یا دیرتر انجام شود چه میشود؟
اگر اسکن خیلی زود انجام شود، بعضی ساختارها هنوز بهوضوح دیده نمیشوند و ممکن است تکرار سونوگرافی لازم باشد. انجام دیرتر نیز همیشه مانع بررسی نیست، اما ممکن است به دلیل وضعیت جنین، کاهش فضای حرکتی یا محدودیت زمانی برای پیگیری، ارزیابی دشوارتر شود. پزشک باید زمان مناسب را تعیین کند.
درخواست رزرو نوبت رایگان
در سونوگرافی آنومالی چه چیزهایی بررسی میشود؟
در پاسخ به این پرسش که سونوگرافی آنومالی چه چیزهایی را نشان میدهد، باید گفت این بررسی مجموعهای از تصاویر استاندارد از اندامهای داخلی و خارجی جنین بوده که هدف آن، ارزیابی شکلگیری ساختارها، تقارن اندامها، رشد متناسب با سن بارداری و شناسایی برخی ناهنجاریهای مهم است.
دامنه دقیق بررسی با توجه به پروتکل مرکز، وضعیت جنین، کیفیت تصویر و شرایط مادر کمی متفاوت است. موارد اصلی در جدول زیر آمدهاند:
| بخش مورد بررسی | نمونه موارد ارزیابیشده |
| سر و مغز | شکل جمجمه، ساختارهای مغزی و اندازه سر |
| صورت | لب، بینی، نیمرخ و برخی ساختارهای صورت |
| قلب | حفرهها، ضربان، موقعیت و مسیر برخی عروق |
| ستون فقرات | شکل و پیوستگی مهرهها |
| شکم | معده، کلیهها، مثانه و دیواره شکم |
| اندامها | دستها، پاها و استخوانهای بلند |
| محیط بارداری | جفت، بند ناف، مایع آمنیوتیک و دهانه رحم |
| رشد | اندازه سر، شکم و استخوان ران |
آنومالی اسکن میتواند بسیاری از ناهنجاریهای ساختاری مهم را شناسایی کند، اما قدرت تشخیص آن برای تمام بیماریها یکسان نیست.
اندازهگیریهای رشد جنین
برای ارزیابی رشد، اندازههایی مانند قطر یا دور سر، دور شکم و طول استخوان ران ثبت میشوند. در گزارش ممکن است عبارتهایی مانند BPD، HC، AC و FL دیده شوند. آشنایی با مفهوم AC/BPD/FL به والدین کمک میکند بفهمند هر عدد مربوط به کدام بخش بدن جنین است.
آیا جنسیت در سونوگرافی آنومالی مشخص میشود؟
در بسیاری از موارد، اندام تناسلی جنین در زمان آنومالی اسکن قابل مشاهده است و سونوگرافیست میتواند نظر خود را درباره جنسیت اعلام کند. بااینحال، تعیین جنسیت هدف اصلی سونوگرافی آنومالی نیست و تمرکز اصلی بر سلامت ساختاری جنین قرار دارد.
امکان مشاهده جنسیت به وضعیت قرارگیری جنین، حرکت پاها، سن بارداری، کیفیت دستگاه و سیاست مرکز تصویربرداری بستگی دارد. اگر جنین در موقعیت مناسبی نباشد، ممکن است جنسیت مشخص نشود. همچنین اعلام جنسیت با سونوگرافی صددرصد بدون خطا نیست.
بهتر است مادر پیش از شروع اسکن به سونوگرافیست بگوید که آیا تمایل دارد جنسیت را بداند یا خیر. معمولاً بررسی اندامهای اصلی در اولویت قرار میگیرد و زمان اسکن صرف تلاش طولانی برای تعیین جنسیت نمیشود.
استفاده از سونوگرافی سهبعدی نیز برای تعیین جنسیت یا مشاهده چهره، جایگزین آنومالی اسکن استاندارد دوبعدی نیست؛ مگر اینکه پزشک برای بررسی ساختار خاصی آن را لازم بداند.
آمادگی قبل از سونوگرافی آنومالی
سونوگرافی آنومالی معمولاً به آمادگی پیچیدهای نیاز ندارد. مادر میتواند غذا و داروهای معمول خود را طبق دستور پزشک مصرف کند و بهتر است لباس راحتی بپوشد که دسترسی به پایین شکم را آسان کند. همراه داشتن گزارش سونوگرافیهای قبلی، نتایج غربالگری و پرونده بارداری نیز به تفسیر بهتر کمک میکند.
دستور مربوط به پر یا خالی بودن مثانه در همه مراکز یکسان نیست. بعضی مراکز برای ایجاد تصویر بهتر، مثانه نسبتاً پر میخواهند و برخی بعد از هفته ۱۶ نیازی به مثانه پر نمیبینند. بنابراین باید دستور همان مرکز تصویربرداری رعایت شود.
آمادگیهای پیشنهادی عبارتاند از:
- زمان مراجعه و شرایط مثانه را از مرکز سؤال کنید.
- لباس دوتکه و راحت بپوشید.
- گزارش سونوگرافیهای قبلی را همراه داشته باشید.
- سن دقیق بارداری و تاریخ احتمالی زایمان را بدانید.
- داروها را بدون دستور پزشک قطع نکنید.
- برای طولانی شدن احتمالی اسکن زمان کافی در نظر بگیرید.
اگر مادر دیابت، بیماری زمینهای یا سابقه ناهنجاری جنینی دارد، بهتر است این اطلاعات پیش از شروع بررسی اعلام شوند.
سونوگرافی آنومالی چقدر طول میکشد؟
مدت آنومالی اسکن معمولاً حدود ۳۰ دقیقه است، اما ممکن است کوتاهتر یا طولانیتر شود. بررسی تعداد زیادی از نماهای استاندارد به تمرکز سونوگرافیست و همکاری جنین وابسته است. اگر جنین پشت به دستگاه باشد، دستها را جلوی صورت نگه دارد یا در وضعیت نامناسبی قرار گرفته باشد، مشاهده بعضی اندامها دشوار میشود.
در این شرایط ممکن است از مادر خواسته شود کمی راه برود، موقعیت بدن خود را تغییر دهد یا پس از یک استراحت کوتاه دوباره بررسی شود. اگر تصاویر ضروری همچنان ثبت نشوند، ممکن است یک نوبت دیگر برای تکمیل اسکن تعیین شود. تکرار اسکن در این وضعیت لزوماً به معنی وجود مشکل در جنین نیست و گاهی فقط به علت وضعیت نامناسب جنین یا محدودیت تصویر انجام میشود.
عواملی مانند بارداری چندقلویی، موقعیت جفت، بافت شکم مادر، میزان مایع آمنیوتیک و حرکت جنین نیز میتوانند زمان بررسی را افزایش دهند.
نتیجه نرمال سونوگرافی آنومالی به چه معناست؟
نتیجه طبیعی یا نرمال یعنی در زمان انجام اسکن، ساختارهایی که امکان مشاهده آنها وجود داشته مطابق انتظار دیده شدهاند، اندازههای جنین با سن بارداری هماهنگی قابلقبولی دارند و یافته مهمی در بخشهای بررسیشده گزارش نشده است.
این نتیجه معمولاً اطمینانبخش است، اما تضمین نمیکند که جنین هیچ بیماری، اختلال ژنتیکی یا مشکل رشدی ندارد. بعضی بیماریها در سونوگرافی ساختار قابل مشاهدهای ایجاد نمیکنند، برخی ناهنجاریها بسیار ظریفاند و تعدادی از مشکلات نیز در مراحل بعدی بارداری ایجاد یا آشکار میشوند.
در گزارش طبیعی معمولاً موارد زیر دیده میشوند:
| بخش گزارش | معنای کلی |
| ساختارهای جنین | در نماهای موجود طبیعی به نظر میرسند |
| اندازههای رشد | با سن بارداری هماهنگی دارند |
| جفت | محل آن ثبت شده است |
| مایع آمنیوتیک | مقدار آن مناسب گزارش شده است |
| ضربان قلب | وجود و ریتم آن بررسی شده است |
ادامه مراقبتهای معمول بارداری حتی پس از نتیجه طبیعی ضروری است.
اگر نتیجه مشکوک یا غیرطبیعی باشد چه اقداماتی انجام میشود؟
یک یافته مشکوک همیشه به معنی وجود یک مشکل قطعی یا شدید نیست. گاهی تصویر کامل نیست، اندازهای کمی خارج از محدوده قرار دارد یا یک نشانگر خفیف دیده میشود که میتواند در جنین سالم نیز وجود داشته باشد. نخستین اقدام معمولاً توضیح نتیجه و تعیین نیاز به بررسی بیشتر است.
با توجه به نوع یافته، اقدامات زیر ممکن است پیشنهاد شوند:
- تکرار سونوگرافی برای تکمیل تصاویر یا بررسی تغییرات
- سونوگرافی تخصصی توسط متخصص طب مادر و جنین
- اکو قلب جنین در صورت نگرانی درباره ساختار یا عملکرد قلب
- مشاوره ژنتیک
- آزمایشهای غربالگری یا تشخیصی متناسب با شرایط
- برنامهریزی برای پیگیری رشد و نحوه زایمان
در صورت مطرح شدن مشکل کروموزومی، آزمایش غربالگری فقط احتمال را مشخص میکند و برای تشخیص قطعی ممکن است آزمایش ژنتیک مانند آمنیوسنتز پیشنهاد شود. تصمیمگیری باید بعد از توضیح مزایا، محدودیتها و خطرات هر روش انجام شود.
آیا سونوگرافی آنومالی تمام ناهنجاریها را نشان میدهد؟
خیر. آنومالی اسکن میتواند بسیاری از ناهنجاریهای ساختاری مهم را شناسایی کند، اما هیچ سونوگرافیای توانایی تشخیص تمام مشکلات را ندارد. میزان شناسایی به نوع ناهنجاری، اندازه آن، سن بارداری، وضعیت جنین، کیفیت دستگاه و تجربه فرد انجامدهنده بستگی دارد.
برخی مشکلات قلبی، اختلالات ظریف مغزی، بیماریهای متابولیک، مشکلات شنوایی و بینایی و تعداد زیادی از اختلالات ژنتیکی ممکن است در تصاویر آنومالی اسکن قابل مشاهده نباشند. بعضی بیماریها نیز پس از هفته بیستم ایجاد میشوند یا علائم تصویربرداری آنها در هفتههای بعد آشکار میشود.
در نتیجه، عبارتهایی مانند «تشخیص قطعی همه ناهنجاریها» درباره این اسکن درست نیستند. نتیجه طبیعی احتمال برخی مشکلات ساختاری مهم را کاهش میدهد، اما نبود تمام بیماریها را تضمین نمیکند. از طرف دیگر، یک یافته مشکوک نیز همیشه تشخیص قطعی نیست و ممکن است در بررسی تخصصی طبیعی گزارش شود.
مراقبتهای بارداری، آزمایشهای تجویزشده و سونوگرافیهای بعدی باید طبق برنامه پزشک ادامه پیدا کنند.
تفاوت آنومالی اسکن با NT، اکو قلب جنین و سونوگرافی رشد
این بررسیها در زمانها و با اهداف متفاوت انجام میشوند و جایگزین یکدیگر نیستند.
| نوع بررسی | زمان معمول | هدف اصلی |
| آنومالی اسکن | حدود هفته ۱۸ تا ۲۲ | بررسی ساختار اندامهای جنین |
| سونوگرافی NT | حدود هفته ۱۱ تا ۱۴ | اندازهگیری مایع پشت گردن و کمک به غربالگری کروموزومی |
| اکو قلب جنین | براساس تشخیص پزشک، اغلب سهماهه دوم | بررسی تخصصی ساختار و عملکرد قلب |
| سونوگرافی رشد | معمولاً در مراحل بعدی و در صورت نیاز | ارزیابی رشد، وزن تخمینی، مایع و جفت |
سونوگرافی NT بخشی از غربالگری سهماهه اول است و همراه با سن مادر و آزمایش خون برای محاسبه احتمال بعضی اختلالات کروموزومی استفاده میشود. آنومالی اسکن بیشتر بر ساختار بدن تمرکز دارد.
اکو قلب جنین بررسی دقیقتر قلب است و برای همه بارداریها لازم نیست. اگر در آنومالی اسکن یافته قلبی دیده شود یا بارداری در معرض خطر بیشتری باشد، ممکن است اکو توصیه شود. سونوگرافی رشد نیز برای کنترل روند رشد در طول زمان است و نمیتواند جای آنومالی اسکن را بگیرد.
در برخی موارد، اگر نیاز به بررسی دقیقتر جریان خون در عروق جنین یا بند ناف باشد، پزشک ممکن است سونوگرافی داپلر را نیز بهعنوان بررسی تکمیلی توصیه کند.
چه افرادی ممکن است به بررسیهای دقیقتر نیاز داشته باشند؟
سونوگرافی سهماهه دوم به همه زنان باردار پیشنهاد میشود، اما برخی افراد ممکن است به اسکن تخصصیتر، تکرار بررسی یا پیگیری توسط متخصص طب مادر و جنین نیاز داشته باشند. داشتن عامل خطر به معنی وجود قطعی مشکل نیست؛ بلکه نشان میدهد ارزیابی دقیقتر میتواند مفید باشد.
مواردی که ممکن است نیاز به بررسی بیشتر ایجاد کنند عبارتاند از:
- نتیجه غیرطبیعی یا پرخطر در آزمایشهای غربالگری؛
- یافته مشکوک در سونوگرافی قبلی؛
- سابقه فرزند یا بارداری با ناهنجاری مادرزادی؛
- سابقه خانوادگی بعضی بیماریهای ژنتیکی یا قلبی؛
- دیابت پیش از بارداری یا برخی بیماریهای مادر؛
- مصرف بعضی داروها یا مواجهههای خاص در بارداری؛
- بارداری دوقلو یا چندقلویی؛
- نگرانی درباره رشد جنین؛
- دشوار بودن مشاهده کامل اندامها در اسکن اولیه.
اگر ساختار قلب مشکوک باشد یا خطر بیماری قلبی جنین افزایش یافته باشد، اکو قلب جنین توصیه میشود. موارد ژنتیکی نیز ممکن است نیازمند مشاوره و آزمایشهای تکمیلی باشند.
امکان انجام سونوگرافی بارداری در منزل
برخی انواع سونوگرافی بارداری در منزل را میتوان با دستگاههای پرتابل و از طریق خدمات سونوگرافی در خانه انجام داد. این امکان برای مادرانی که محدودیت حرکتی دارند، در استراحت پزشکی هستند یا مراجعه به مرکز برای آنها دشوار است، میتواند رفتوآمد را کاهش دهد.
بااینحال، آنومالی اسکن یک بررسی دقیق و نسبتاً زمانبر است و ثبت نماهای استاندارد، کیفیت مناسب دستگاه و حضور فرد آموزشدیده اهمیت زیادی دارد. بنابراین پیش از رزرو خدمت باید مشخص شود که مرکز ارائهدهنده امکان انجام کامل آنومالی اسکن و تهیه گزارش تخصصی را در محل دارد یا خیر.
در موارد زیر ممکن است انجام سونوگرافی در مرکز تخصصی مناسبتر باشد:
- نیاز به اکو قلب جنین یا تصویربرداری بسیار دقیق؛
- یافته مشکوک در سونوگرافی قبلی؛
- بارداری چندقلویی یا پرخطر؛
- کیفیت ناکافی تصاویر در بررسی پرتابل؛
- نیاز احتمالی به نظر فوری متخصص طب مادر و جنین.
خدمات خانگی جایگزین پیگیری تخصصی نیستند و انتخاب محل انجام اسکن باید براساس نظر پزشک و کیفیت امکانات صورت گیرد. آنی آزما امکان هماهنگی خدمات تصویربرداری بارداری در محل را برای شرایط مناسب فراهم میکند.
سؤالات متداول
آیا سونوگرافی آنومالی برای همه زنان باردار لازم است؟
بررسی ساختار جنین در سهماهه دوم به همه زنان باردار پیشنهاد میشود؛ زیرا ناهنجاریهای ساختاری ممکن است در بارداریهای کمخطر نیز ایجاد شوند. انجام آن انتخابی است، اما اطلاعات مهمی درباره رشد جنین ارائه میکند.
بهترین هفته انجام سونوگرافی آنومالی کدام است؟
معمولاً هفتههای ۱۸ تا ۲۲ مناسباند و بسیاری از مراکز حوالی هفته بیستم وقت میدهند. زمان دقیق باید براساس سن بارداری و نظر پزشک تعیین شود.
آیا در سونوگرافی آنومالی سندرم داون مشخص میشود؟
آنومالی اسکن ممکن است برخی نشانههای مرتبط با اختلالات کروموزومی را نشان دهد، اما سندرم داون را تشخیص قطعی نمیدهد. غربالگری خون، NIPT و در صورت نیاز آزمایشهای تشخیصی برای ارزیابی کروموزومی استفاده میشوند.
آیا آنومالی اسکن میتواند نتیجه اشتباه داشته باشد؟
بله. ممکن است یک یافته مشکوک در بررسی بعدی طبیعی باشد یا بعضی مشکلات در اسکن دیده نشوند. به همین دلیل یافتههای غیرطبیعی معمولاً با تصویربرداری تخصصی یا آزمایشهای دیگر بررسی میشوند.
آیا برای سونوگرافی آنومالی باید مثانه پر باشد؟
این موضوع به دستور مرکز بستگی دارد. بعضی مراکز مثانه نسبتاً پر درخواست میکنند و برخی برای اسکن بعد از هفته ۱۶ چنین الزامی ندارند. پیش از مراجعه شرایط را از مرکز سؤال کنید.
جمعبندی
سونوگرافی آنومالی یک بررسی دقیق در سهماهه دوم بارداری است که معمولاً بین هفتههای ۱۸ تا ۲۲ انجام میشود. در این اسکن، مغز، صورت، قلب، ستون فقرات، شکم، کلیهها، مثانه، دستها، پاها، جفت، مایع آمنیوتیک و اندازههای رشد جنین ارزیابی میشوند.
نتیجه طبیعی اطمینانبخش است، اما نبود تمام بیماریها یا ناهنجاریها را تضمین نمیکند. یافته مشکوک نیز الزاماً به معنی وجود مشکل قطعی نیست و ممکن است به تکرار اسکن، اکو قلب جنین، مشاوره ژنتیک یا آزمایشهای تکمیلی نیاز داشته باشد.
آنی آزما امکان هماهنگی خدمات سونوگرافی بارداری در محل را برای مادران واجد شرایط فراهم میکند؛ بااینحال، انجام آنومالی اسکن در منزل باید با دستگاه مناسب، فرد متخصص و تأیید پزشک انجام شود.
