یکی از بیماری هایی که متاسفانه اخیرا افراد زیادی به آن مبتلا می شوند، دیابت و قند خون است. یکی از عمده ترین دلایل بروز این عارضه، افزایش مصرف شیرینی جات و فست فود است. این بیماری به شدت خطرناک است زیرا در صورتی که کنترل نشود، منجر به نابینایی نیز خواهد شد.
از طرفی لازم است بدانید که کنترل قند خون بسیار سخت است به این معنا که اگر به قند خون مبتلا شدید، باید در رژیم غذایی خود و برنامه روزانه بسیار وسواس به خرج دهید تا شرایط بدن به حالت قبل بازگردد. در این مقاله علائم دیابت و روش های کنترل قند را به تفصیل توضیح داده ایم.
دیابت چیست؟
یک بیماری می باشد که میزان قند خون از مقدار طبیعی آن فراتر می رود. اغلب غذاهایی که مصرف می کنید، به گلوکز تجزیه خواهد شد. بدن شما به گلوکز نیاز دارد زیرا سوخت اولیه ای است که باعث می شود عضلات، اندام ها و مغز شما به درستی کار کنند. اما تا زمانی که گلوکز وارد سلول های شما نشود، نمی توان از آن به عنوان سوخت استفاده کرد.
انسولین، هورمونی که توسط لوزالمعده تولید می شود، سلول ها را باز می کند تا گلوکز بتواند وارد آنها شود. بدون انسولین، آن گلوکز در جریان خون شما شناور می ماند و جایی برای رفتن ندارد. با گذشت زمان می تواند به طور فزاینده ای متمرکز شود. بنابراین، با افزایش قند و علائم آن روبرو می شوید.
وقتی گلوکز در جریان خون جمع می شود، سطح گلوکز یا قند خون افزایش می یابد. به مرور زمان، این می تواند باعث آسیب به اندام ها، اعصاب و رگ های خونی شود. افزایش قند خون، در افراد مبتلا به دیابت به این دلیل رخ می دهد که بدن آنها قادر به استفاده موثر از انسولین نیست.
انواع اصلی دیابت
- نوع اول: به انسولین وابسته است، عموما در اشخاص جوان اتفاق می افتد.
- نوع دوم: عموما به انسولین وابستگی ندارد و بیشتر در افراد بالای 40 سال و دارای اضافه وزن اتفاق میافتد.
علائم بیماری دیابت چیست؟
علائم هیپرگلیسمی (قند خون بالا )، معمولاً زمانی شروع می شود که گلوکز خون شما به بالای 250 میلی گرم در دسی لیتر برسد. هر چه مدت طولانی تری درمان نشود، علائم می تواند بدتر شود. برخی از رایج ترین علائم عبارتند از:
- بالا رفتن میزان حس تشنگی در فرد
- داشتن تکرر ادرار
- احساس خستگی کردن
- کم کردن وزن، در شرایطی که بیشتر اوقات اشتها در فرد افزایش پیدا می کند (مخصوصا در نوع اول)
- ایجاد حس خارش به خصوص در مناطق اطراف قسمت های تناسلی
- ایجاد شدن عفونت های پیاپی به روی پوست، برای مثال ایجاد جوش
زمانی که سطح قند خون بالا باشد، سلولها برای سوخت از چربی استفاده میکنند که منجر به تولید کتون میشود. در افراد مبتلا به دیابت، سطح کتون میتواند به سرعت افزایش یابد و منجر به کتواسیدوز دیابتی (DKA) شود، که بیماری کشندهای است و باعث اسیدی شدن خون میشود. اما در افراد غیر دیابتی، به دلیل عملکرد درست انسولین، سطح کتون به سطوح خطرناک نمیرسد.
علائم DKA (کتواسیدوز دیابتی):
- نفس یا عرق با بوی میوه
- تهوع و استفراغ
- خشکی شدید دهان
- مشکل در تنفس
- ضعف و درد شکم
- گیجی
در صورت بروز این علائم، فوراً به دنبال درمان اورژانسی باشید.
دیابت چگونه تشخیص داده میشود؟
دیابت از طریق آزمایشهای خون مختلف تشخیص داده میشود. رایجترین آزمایشها شامل آزمایش قند ناشتا، آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) و آزمایش هموگلوبین A1c هستند که به بررسی سطح قند خون در فواصل زمانی مختلف کمک میکنند. در این آزمایشها، اگر سطح قند خون از حد طبیعی بالاتر باشد، تشخیص دیابت یا پیش دیابت ممکن است. پزشک بر اساس نتایج این آزمایشها و علائم بیمار، تشخیص نهایی را میدهد.
آزمایش های معمول در دیابت چه آزمایش هایی هستند؟
- گرفتن آزمایش خون جهت بررسی کردن میزان HbA1c در خون
- بررسی کردن میزان قند خون
- بررسی کردن رژیم غذایی فرد
- میزان فشار خون
- وزن فرد مبتلا به بیماری
- آزمایش خون جهت تعیین کردن مقدار چربی در خون و نیز بررسی کردن نحوه عملکرد در کلیه و نیز مقدار نمک های گوناگون در خون فرد
- نمونه گیری از ادرار فرد برای تعیین نمودن مقدار پروتئین خون، که این آزمایش جهت بررسی کردن سلامت در کلیه فرد انجام می گیرد.
- بررسی نمودن نقاطی در پا که آن نقاط تحت فشار می باشند و نیز چک نمودن میزان سلامت فرد بیمار از نظر آسیب عصبی مربوط به پا ها
- اندازه گرفتن دور کمر فرد
- بررسی کردن مقدار دخانیات مصرفی شخص بیمار که از راه پرسش و نیز پاسخ به توسط فرد پزشک انجام می گیرد
روشهای درمان دیابت چیست؟
درمان دیابت به چندین روش مختلف انجام میشود که بسته به نوع دیابت و وضعیت هر فرد ممکن است ترکیب شوند:
- رژیم غذایی سالم و ورزش: برای کنترل قند خون، تغییرات در رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی از اهمیت زیادی برخوردار است. مصرف مواد غذایی با شاخص گلیسمی پایین، کنترل اندازه وعدههای غذایی، و انجام ورزشهای منظم میتواند به تنظیم قند خون کمک کند.
- دارو و انسولین: در دیابت نوع 1، بدن قادر به تولید انسولین نیست و نیاز به تزریق انسولین برای کنترل قند خون وجود دارد. در دیابت نوع 2، از داروهایی استفاده میشود که حساسیت بدن به انسولین را افزایش میدهند یا تولید انسولین را تحریک میکنند. در برخی موارد، افراد مبتلا به دیابت نوع 2 نیز ممکن است به انسولین نیاز داشته باشند.
این دو روش درمانی میتوانند بهطور همزمان یا مجزا برای مدیریت دیابت استفاده شوند تا سطح قند خون کنترل شود و از عوارض جدی جلوگیری گردد.
نکته: اگر سطح قند خون شما مکرراً بالاتر از 240 میلی گرم در دسی لیتر است، با استفاده از کیت آزمایش، ادرار خود را برای وجود کتون بررسی کنید. اگر کتون دارید، ورزش نکنید. در این حالت، ورزش ممکن است سطح قند خون شما را حتی بیشتر کند.
عوارض عدم درمان دیابت چیست؟
عدم درمان دیابت میتواند منجر به عوارض جدی و مزمن شود که برخی از آنها به شرح زیر است:
- کاهش قند خون: بهویژه در نتیجه تزریق انسولین یا مصرف داروهایی که ترشح انسولین را افزایش میدهند.
- اسیدوز دیابتی: وضعیتی خطرناک که به دلیل کمبود انسولین در بدن ایجاد میشود و میتواند تهدیدی جدی برای زندگی باشد.
- رتینوپاتی: بیماری چشمی که میتواند به کوری منجر شود.
- کلیه دیابتی: مشکلی که به آسیب کلیوی و در موارد شدید به نارسایی کلیه میانجامد.
- نوروپاتی دیابتی: آسیب عصبی که میتواند به زخمها و عفونتهای پا منجر شود.
- آترواسکلروز: بیماری عروقی که معمولاً در افراد سیگاری، مبتلا به فشار خون بالا یا چربی خون زیاد رخ میدهد.
در صورت عدم کنترل و درمان دیابت، این عوارض میتوانند کیفیت زندگی را کاهش دهند و خطرات جدی برای سلامتی به دنبال داشته باشند.
جمع بندی
دیابت یک بیماری مزمن است که در آن سطح قند خون از حد طبیعی فراتر میرود و در صورت عدم درمان به عوارض جدی و خطرناکی منجر میشود. این بیماری به دو نوع اصلی تقسیم میشود: نوع 1 که به انسولین وابسته است و نوع 2 که بیشتر در بزرگسالان و به دلیل مقاومت بدن به انسولین رخ میدهد. علائم دیابت شامل تشنگی زیاد، تکرر ادرار، خستگی، و کاهش وزن است.
تشخیص این بیماری از طریق آزمایشهای خون مختلف مانند آزمایش قند ناشتا و HbA1c انجام میشود. درمان دیابت معمولاً شامل رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و در صورت لزوم مصرف دارو یا انسولین است. در صورت عدم درمان، دیابت میتواند منجر به عوارض جدی مانند رتینوپاتی، آسیب کلیوی، و مشکلات عصبی شود. بنابراین، کنترل دیابت به موقع و رعایت برنامه درمانی به کاهش این عوارض کمک میکند.
